گربه شد عابد و مسلمانا!
موضع تجديدنظر و تسليم‏طلبانه ”راه‏توده“- پيك‏نت!
”انقلاب در انقلاب“ موضعى‏‏‏‏‏‏ سوسيال دموكرات!

مقاله شماره ١٣٨٩  /  ٩ (٢٤ ارديبهشت)  بخش دوم

واژه راهنما: تجديدنظرطلبى‏‏‏، تسليم‏طلبى‏‏‏، رفرميسم. شيوه نظاره‏گر ظاهربين در خدمت منافع سرمايه‏دارى‏‏‏. ماركسيسم، نفى‏‏‏درنفى‏‏‏ هگل و فويرباخ. منافع طبقاتى‏‏‏- اقتصادى‏‏‏ طبقه كارگر قطب‏نماى‏‏‏ مبارزه. موضع انقلابى‏‏‏‏‏‏ حزب توده ايران. فلسفه‏بافى‏‏‏ ژورناليستى‏‏‏. “راه‏توده”-پيك‏نت در خدمت سرمايه‏داران. محك تمايز سره از ناسره، دفاع از راه رشد با جهت‏گيرى‏‏‏ سوسياليستى‏‏ است‏.

نوشتار “انقلاب در انقلاب” در موضع سوسيال دموكرات!

سطر اول نوشتار “راه توده”- پيك نت، مرز جدايى‏‏‏‏‏‏ انديشه نظريه‏پرداز را نه با ماركس و انگلس كه حتى‏‏‏‏‏‏ با هگل نيز نشان مى‏‏‏‏‏دهد و افشا مى‏‏‏‏‏‏كند: «مرز عبورناپذيرى‏‏‏‏‏‏ جنبش‏هاى‏‏‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏‏‏ و تحولات رفرميستى‏‏‏‏‏‏ را از هم جدا نمى‏‏‏‏‏‏كند.»

هگل، ايده (خدا) را عامل (سوبيكت) عمل‏كننده مى‏‏‏‏‏داند كه گام به گام و در روندى‏‏‏‏‏ رشد يابنده از ساده به بغرنج و از بسيط به مركب، نهايتاً برجسته‏ترين دستاورد خود، انسان و شناحت ديالكتيكى‏‏ او را بوجود مى‏‏‏‏‏آورد. فويرباخ اين برداشت را به عكس خود تبديل نمود. “انسان” را به سوبيك و ايده (خدا) را مخلوق او اعلام داشت. به نظر ماركس- انگلس اين گام بزرگ فويرباخ، تنها نفى‏‏‏‏‏ مكانيكى‏‏‏‏‏ِ “انتزاع آسمانى‏‏‏‏‏” از “انسان” بود. زيرا فويرباخ تنها “انتزاع زمينى‏‏‏‏‏” از انسان را جايگزين “انتزاع آسمانى‏‏‏‏‏” هگل نمود. برداشت ماترياليستى‏‏ فويرباخ تنها نفى‏‏‏‏‏ مكانيكى‏‏‏‏‏ برداشت ايده‏آليستى‏‏ هگل، نفى‏‏‏‏‏ مكانيكى‏‏‏‏‏ ايده‏آليسم و جايگزينى‏‏‏‏‏ آن توسط ماترياليسم بود. فويرباخ بچه (ديالكتيك هگل) را هم با آب كثيف حمام بدور ريخت.

گام انقلابى‏‏‏‏‏ انديشه دورانساز ماركس و انگلس، نفى‏‏‏‏ در‏ نفى‏‏‏‏ (و نه نفى‏‏ سادهِ مكانيكى‏‏) موضع‏ ايده‏آليستى‏‏ هگل و ماترياليسم فويرباخ است كه در آن، ديالكتيك هگل و ماترياليسم فويرباخ در جمع ديالكتيكى‏‏‏‏‏ خود به اوج كيفيت نوين ماترياليسم ديالكتيكى‏‏ ارتقا داده (aufgehoben) مى‏‏‏‏‏شوند. (لغت آلمانى‏‏‏‏‏ aufgehoben به معناى‏‏‏‏‏ برداشتن چيز بر زمين افتاده و بر روى‏‏‏‏‏ پا قرار دادن آن، در جاى‏‏‏‏‏ خود قرار دادن آن است). ديالكتيك هگل و ماترياليسم فويرباخ با كيفيت نوين ماركسيستى‏‏ تبديل به آن اسلوب ديالكتيكى شناخت «جريان واقعى‏‏ زندگى‏‏» شدند كه ماركس- انگلس را توانا ساخت بتوانند موضع انقلابى‏‏خود را مستدل سازند.

با بكار گرفتن دقيق و سخت‏گيرانه اين اسلوب است كه ساختار «جريان واقعى‏‏ زندگى‏‏»، به عنوان يك جريان ديالكتيكى‏‏، قابل شناخت مى‏‏گردد. اسلوب شناخت، شيوه حركت انديشه براى‏ درك واقعيت- حقيقت مى‏گردد. پايبندى‏ به اسلوب شناخت ديالكتيكى‏، به انديشه امكان درك واقعيت را ارزانى‏ مى‏دارد، واقعيت را از “انتزاعى‏” توخالى‏، به واقعيتى‏ درك شده تبديل مى‏سازد. انطباق اسلوب شناخت بر واقعيت- حقيقت مستدل مى‏‏گردد.

مرز ميان انديشه ماركسيستى‏‏‏‏‏ و گذشته تاريخى‏‏‏‏‏ آن در گام دورانساز بانيان سوسياليسم علمى‏‏‏‏‏ قرار دارد كه با نفى‏‏‏‏‏ در نفى‏‏‏‏‏ ديالكتيكى‏‏، به “انتزاع زمينى‏‏”  بى‏‏‏‏محتوا و درك نشدهِ ماترياليسم قديمى‏‏ از “انسان مجرد”‏‏، محتوايى‏‏‏‏ مشخص مى‏‏‏‏دهد، به آن درونمايه‏اى‏‏‏‏‏ شناخته و درك شده ارزانى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏دارد. “انسان مجرد زمينى‏‏‏‏‏” فويرباخ در انديشه بانيان سوسياليسم به درك از انسان “مشخص”، به درك از عامل و سوبيكت واقعى‏‏‏‏‏، از كارگر و “طبقه پرولتاريا” و عملكرد روزانه او براى‏‏‏‏ “بازتوليد” هستى‏‏‏‏ اجتماعى‏‏، از طريق استثمار نيروى‏‏ كار‏‏‏ در نظام سرمايه‏دارى‏‏،‏‏ ارتقا يافت (aufgehoben شد).

از اين لحظه تاريخى‏‏‏‏، انسان “مشخص” و منافع او و نه انسان “مجرد” با محتواى‏‏‏‏ مبهم و درك نشده، موضوع انديشه فلسفى‏‏‏‏‏ است. طبقه كارگر و سرشت انقلابى‏‏‏‏‏ او براى‏‏‏‏‏ تغيير جهان به موضوع انديشه فلسفى‏‏‏‏‏- تئوريك- سياسى‏‏‏‏‏ تبديل شد. منافع طبقاتى‏‏‏‏‏- اقتصادى‏‏‏‏‏ او به عنوان منافعى‏‏‏‏‏ شناخته و درك شدند كه به خاطر سرشت انقلابى‏‏‏‏‏ و ترقى‏‏‏‏‏خواهانه اين منافع، منافع كل جامعه را نيز تشكيل مى‏‏‏‏‏دهند و در مانيفست كمونيستى‏‏‏‏‏ چنين بيان شده‏اند: «طبقه كارگر از منافع كل جامعه دفاع مى‏‏‏‏كند!»

انديشه تحليل‏گر‏ تنها زمانى‏‏‏‏‏ پايبند به انديشه ماركسيستى‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏ است كه در روند جارى‏‏‏‏‏ بازتوليد هستى‏‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏‏، نقش تاريخى‏‏‏‏ طبقه كارگر را شناخته و درك كند و آن را به عنوان “وظيفه سوسياليستى‏‏‏‏” حزب طبقه كارگر در سرآغاز تحليل و بررسى‏‏‏‏‏ خود قرار داده و از درون آن راه حل انقلابى‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏ دگرگونى‏‏‏‏ شرايط حاكم بر جامعه را بيابد. منافع طبقه كارگر در مبارزه اجتماعى‏‏‏ براى‏‏‏ چپ انقلابى‏‏‏ نقش قطب‏نما دارد!

حضور و پايبندى‏‏‏‏ به “وظيفه سوسياليستى‏‏‏‏‏” نزد انديشه تحليل‏گر ماركسيستى‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏ به او اين امكان و اجازه را مى‏‏‏‏‏دهد تا با موضعى‏‏‏‏‏ ترقى‏‏‏‏‏خواهانه و انقلابى‏‏‏‏‏ در مبارزه “دموكراتيك”- رفرميستى‏‏‏‏ تمامى‏‏ لايه‏هاى‏‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏‏ شركت كند، بدون آنكه به دنبال‏رو آن‏ها تبديل گردد و در عين حال نيروى‏‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏ نشان دهنده راه و آينده جنبش باقى‏‏‏‏ بماند. عنصر “پيشقراولى‏‏‏‏‏” انديشه ماركسيستى‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏ در اين امر نهفته است.

درغيراين‏صورت، موضع تجديدنظر طلبانه در سطح فلسفى‏‏‏‏‏- تئوريك، به طور اجبارى‏‏‏، به موضع طبقاتى‏‏‏‏‏- اقتصادى‏‏‏‏‏ دفاع از منافع سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏انجامد و پايان سقوط سياسى‏‏‏‏‏ ‏‏قانونمند آن، تسليم رفرميسم و به عامل پوزيتويستى‏‏‏‏‏ در جنبش كارگرى‏‏‏‏‏ تبديل شدن است.

سوسيال دموكراسى‏‏‏‏‏ و “مكتب فرانكفورت” و انديشه “پسامدرن” و … همگى‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏كوشند زمينه عينى‏‏‏‏‏ تحليل ماركسيستى‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏ از شرايط طبقاتى‏‏‏‏‏- اقتصادى‏‏‏‏‏ حاكم در جامعه سرمايه‏دارى را‏‏ به سطح بررسى‏‏‏‏‏ پسيكولوژيك- سوسيولوژيك (روحى‏‏‏‏‏- جامعه شناختى‏‏‏‏) بورژوايى‏‏‏‏ تنزل دهند. اين تنزل، پايان خط نزولى‏‏‏‏‏ و عدول كيفى‏‏‏‏‏ از انديشه انقلابى‏‏‏‏‏ ماركسيستى‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏ است. نمونه‏هايى‏‏‏‏ براى‏‏‏‏ چنين امرى‏‏‏‏، گفتگوهاى‏‏‏‏‏ انجام شده با “هاتف رحمانى‏‏‏‏‏” است كه «سياست را عرصه مقدورات» مى‏‏‏‏‏داند (نگاه شود به http://www.tudeh-iha.com/?p=1138&lang=fa ) و در نامه اخيرش پاى‏‏‏‏‏ پايبندى‏‏‏‏ به «بستر تاريخى‏‏‏‏‏» را هم به ميان مى‏‏‏‏‏كشد. موضعى‏‏‏‏‏ كه موضع رفيق محمد اميدوار نيز مى‏‏باشد كه در صحبت تلفنى‏‏‏‏‏ با او خود را نشان داد. (در زمان خود به اين موضع‏ها برخورد انتقادى‏‏‏‏‏ لازم انجام خواهد شد.)

عدول كيفى‏‏‏‏‏ از موضع ماركسيستى‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏ در جمله «مرز عبورناپذيرى‏‏‏‏‏‏ جنبش‏هاى‏‏‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏‏‏ و تحولات رفرميستى‏‏‏‏‏‏ را از هم جدا نمى‏‏‏‏‏‏كند»، در نكات برشمرده شده فوق نهفته است. آن را در سطور بعدى‏‏ بشكافيم و با نشان دادن تضادهاى‏‏‏‏‏ آن، موضع تجديدنظر و تسليم‏طلبانه آن و درونمايه رفرميستى‏‏‏‏‏- پوزيتويستى‏‏‏‏‏ و سوسيال دمكرات آن را بشناسيم.

«مرز عبورناپذير» بيانى‏‏‏‏‏‏ بى‏‏‏‏‏‏معنا و من درآوردى‏‏‏‏‏‏ است. در توضيحات‏‏‏‏ بعدى‏‏‏‏‏‏ در نوشتار قابل شناخت است كه از نظر نظريه‏پرداز، منظور از «مرز عبورناپذير» آنست كه گويا مرز ميان «تحولات انقلابى‏‏‏‏‏‏ و رفرميستى‏‏‏‏‏‏»، مرزى‏‏‏‏‏‏ گويا “باز” است، زيرا «رفرم و انقلاب اشكال مختلف تحول اجتماعى‏‏‏‏‏‏ هستند كه در شرايط معين مى‏‏‏‏‏‏توانند به ديگرى‏‏ [يكديگر]‏‏‏‏ تبديل شوند. … بنابراين، بحث انقلاب يا رفرم، بحث بر سر جنبه عمده در تحولات است.»

انديشه تحليل‏گر كه با پرسش «اصلاح‏طلب بوديد و حالا انقلابى‏‏‏‏‏‏ شده‏ايد؟» روبرو شده است و مى‏‏‏‏‏خواهد با تز بى‏‏معنا و من‏درآوردى‏‏، نوسان خود را توجيه كند، “ظاهرامرى‏‏‏‏‏‏” را كه مى‏‏‏‏‏‏بيند (كه ديگران نزد او ديده‏اند)، تئوريزه مى‏‏‏‏‏‏كند و گذار پاندولى‏‏‏‏‏‏ از يكى‏‏‏‏‏‏ به ديگرى‏‏‏‏‏‏ و برعكس را ممكن و “طبيعى‏‏‏‏‏” مى‏‏‏‏‏‏شمارد. بيان طبرى‏،‏‏‏‏‏ «تماشاگرى‏‏‏‏‏‏ نظرى‏‏‏‏‏‏»، دقيقاً همين شيوه رفرميستى‏‏‏‏‏‏- سوسيال دمكرات را مد نظر دارد!

هسته‏اى‏‏‏‏‏‏ درست، ولى‏‏‏‏ درك نشده، در سخنان نظريه‏پرداز نيز وجود دارد كه آموزنده است.

ميان مبارزه براى‏‏‏‏‏‏ دگرگونى‏‏‏‏‏‏هاى‏‏‏‏‏‏ اصلاحى‏‏‏‏‏‏ و تدريجى‏‏‏‏‏‏ و مبارزه براى‏‏‏‏‏‏ تحول انقلابى‏‏‏‏‏‏، نه تنها ديوار چينى‏‏‏‏‏‏ وجود ندارد، بلكه، همانطور كه پيش‏تر نشان داده شد، بايد نيروى‏‏‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏‏‏ به طور مستمر حتى‏‏‏‏‏‏ ميان آن دو پيوند نيز ايجاد كند! تمام استدلال زنده‏ياد جوانشير در “سيماى‏‏‏‏‏‏ مردمى‏‏‏‏‏‏ حزب توده ايران” در توضيح موضع لنين، بيان همين ضرورت تلفيق و پيوند ميان مبارزه دموكراتيك- اصلاحى‏‏ و انقلابى‏‏- سوسياليستى‏‏ است كه در كانون انديشه تحليلى‏‏‏ او قرار‏‏‏ دارد و آن را مى‏‏‏‏‏‏شكافد و توضيح مى‏‏‏‏‏‏دهد. نقش “پيشقراولى‏‏‏‏‏” انديشه انقلابى‏‏‏‏‏ از برقرارى‏‏‏‏‏ اين پيوند نتيجه و مستدل مى‏‏‏‏‏گردد. نظريه‏پرداز در “انقلاب در انقلاب” تفاوت ميان ضرورت تلفيق مبارزه براى‏‏ دگرگونى‏‏هاى‏‏ اصلاحى‏‏ و مبارزه براى‏‏ تحول انقلابى‏‏ را از مساله ديالكتيك گذار از مرحله دگرگونى‏‏هاى‏‏ تدريجى‏‏ به انقلابى‏ در رشد اجتماعى‏ را‏ درك نكرده  و آن‏ها را يكى‏‏ مى‏‏پندارد!  (ديرتر به ديالكتيك گذار دو مرحله رشد اجتماعى‏‏ بازمى‏گرديم)

مبارزه براى‏‏‏‏‏‏ هدف دموكراتيك (آنطور كه براى‏‏ نمونه در اسناد “كنگره چهارم حزب توده ايران در سال ١٣٧٦ نيز ذكر شده، بدون آنكه مبارزه حزب طبق آن سازمان داده شده باشد … نگاه شود به “کارپایه تئوریک مناسب براى‏‏‏‏‏‏ شرایط کنونى‏‏‏‏‏‏‏ خیزش انقلابى‏‏‏‏‏‏‏ مردم” … http://www.tudeh-iha.com/?p=1148&lang=faهمان مبارزه براى‏‏‏‏‏‏ تغييرات تدريجى‏‏‏‏‏‏ در چهارچوب نظام است. مبارزه براى‏‏‏‏‏‏ تشكيل سازمان‏هاى‏‏‏‏‏‏ صنفى‏‏‏‏‏‏ طبقه كارگر، و مبارزه با ديكتاتورى‏‏‏‏‏‏ حاكميت سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏‏ و شكل خدا‏شاهى‏‏‏‏ “ولايت فقيه”، همگى‏‏ مبارزه براى‏‏‏‏‏‏ دستيابى‏‏‏‏‏‏ به هدف‏هاى‏‏‏‏‏‏ دموكراتيك در چهارچوب نظام حاكم هستند  – يعنى‏‏‏‏‏‏ مبارزه‏اى‏‏‏‏‏‏ رفرميستى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏باشند –  كه بايد همزمان با مبارزه براى‏‏‏‏‏‏ هدف آتى‏‏‏‏‏‏ و سوسياليستى‏‏‏‏‏‏ برنامه حزب طبقه كارگر تحقق يابند  – يعنى‏‏‏‏‏‏ با مبارزه‏اى‏‏‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏‏‏، براى‏‏‏‏‏‏ دگرگونى‏‏‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏‏‏ نظام سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏‏! -.

تلفيق مبارزه روزمره براى‏‏‏‏‏‏ ارتقاى‏‏‏‏‏‏ سطح آگاهى‏‏‏‏‏‏ طبقاتى‏‏‏‏‏‏ كارگران با هدف پديد آمدن آگاهى‏‏‏‏‏‏ طبقاتى‏‏‏‏‏‏، مبارزه براى‏‏‏‏‏‏ تبديل شدن كارگران به «طبقه پرولتاريا» و …، مبارزه براى‏‏‏‏‏‏ تدارك انقلاب سوسياليستى‏‏‏‏‏‏ است كه بايد در بهم‏تنيدگى‏‏‏‏‏‏ مداوم با مبارزه روزمره صنفى‏‏‏‏‏- دموكراتيك- رفرميستى‏‏‏‏‏‏ تحقق يابد. پيوندى‏‏‏‏‏‏ كه نه تنها در نوشتارهاى‏‏‏‏‏‏ “راه توده”- پيك نت جايى‏‏‏‏‏‏ ندارد، كه براى‏‏‏‏‏‏ نمونه در نوشتار “در حاشيه رويدادهاى‏‏‏‏‏‏ هفته‏اى‏‏‏‏‏‏ كه گذشت” (٢٧ آوريل ٢٠١٠) در “نامه مردم” نيز راهى‏‏‏‏‏‏ نيافته است (در نوشتارى‏‏‏‏‏‏ ديگر به اين موضوع پرداخته خواهد شد).

امكان تكنيكى‏‏‏‏‏ برخورد انتقادى‏‏‏‏‏‏ به همه انديشه‏هاى‏‏‏‏‏‏ مطرح شده در نوشتار پيش گفته “انقلاب در انقلاب” وجود ندارد، اما يك نمونه ديگر براى‏‏‏‏‏‏ نشان دادن شيوه «تماشاگرى‏‏‏‏‏‏ نظرى‏‏‏‏‏‏» يا “فلسفه‏بافى‏‏‏‏‏‏ ژورناليستى‏‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏‏ عوام‏الناس” در آن، اين نظر مطرح شده مى‏‏باشد: «وقتى‏‏‏‏‏‏ جنبشى‏‏‏‏‏‏ عمدتا از پائين شكل مى‏‏‏‏‏‏گيرد … غالبا نام انقلاب به خود مى‏‏‏‏‏‏گيرد.» !؟ بحث درباره درونمايه اشكال دو گانه تحول اجتماعى‏‏‏‏‏‏ كه  در دو سطر پيش‏تر در نوشتار مدنظر نظريه‏پرداز بود و به درستى‏‏‏‏‏ «رفرم و انقلاب [را] اشكال مختلف تحول اجتماعى‏‏‏‏‏‏» اعلام كرده بود، به سطح عام‏الفهم «غالبا نام انقلاب به خود مى‏‏‏‏‏‏گيرد» نزول مى‏‏‏‏‏‏كند! “كيهان لندن” و آقاى‏‏‏‏‏‏ “دكتر نورى‏‏‏‏‏‏زاده” سلام دارند!

على‏‏‏‏‏‏ خدايى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏خواست كه راه توده دوره دوم نشريه‏اى‏‏‏‏‏‏ باشد «همانند “كيهان لندن”، اما از چپ». نگارنده كه تدارك انتشار راه توده را بدون حضور او ديده بود، اقدام به انتشار آن نمود. خدايى‏‏‏‏‏‏ پس از چاپ شماره اول بر روى‏‏‏‏‏‏ ركاب پريد و به موضع توده‏اى‏‏‏‏‏‏ نگارنده تمكين كرد. از اين روى‏‏‏‏‏‏ دو نسخه متفاوت از شماره اول دوره دوم راه توده وجود دارد. اكنون بايد گفت كه او قادر شده است به هدف خود دست يابد و “راه توده”- پيك نت و نظريه‏پردازى‏‏‏‏‏‏ در آن را به سطح “كيهان لندن” و “دوستش” آقاى‏‏‏‏‏‏ “نورى‏‏‏‏‏‏زاده” هم‏پاله كند. (“هم‏پاله” در كتاب لغت در دسترس پيدا نشد. اما همپيالگى‏‏‏‏‏، چرا!)

همانطور كه در پاراگراف پيش اشاره شد، هسته درست، اما درك نشده ديگرى‏‏‏‏‏‏ نيز در اين نظر “ژوناليستى‏‏‏‏‏‏” ابراز شده وجود دارد. اين هسته همان ديالكتيك گذار كميت به كيفيت است كه هگل براى‏‏‏‏‏‏ اولين بار كشف و مطرح مى‏‏‏‏‏‏كند و در نوشتار “زنده‏باد انقلاب” http://www.tudeh-iha.com/?p=1053&lang=fa با بيان نظر طبرى‏‏‏‏‏‏ به تفصيل در مورد آن توضيح داده شده است. در آنجا ازجمله چنين آمده است: انديشه ضدعلمى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏اى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ كه در دهه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ اخير هم توسط جريان‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ “چپ” و چپ‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ گذشته و هم توسط مداحال سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در ايران و خارج از آن وقت و بى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏وقت مطرح مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏شود، همانطور كه بيان شد، مدعى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ است كه گويا دوران انقلاب‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ سپرى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ شده و رشد اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ تنها در روندى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ تدريجى‏‏‏‏‏‏‏‏‏- اصلاحى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در نظام حاكم عملى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏گردد. مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏خواهند با اين ادعا نظام سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ را ابدى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ سازند و آن را “پايان تاريخ” مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏نامند.

تجربه اخير خيزش انقلابى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در جريان در ايران، به قول طبرى‏‏ «شهرى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ انباشته از خروش» (ا. طبرى‏‏‏‏‏‏‏‏‏، “آتشگون مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏تپد ستاره‏اى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در سينه” (ص ٥٥)، در مجموعه “از ميان ريگ‏ها و الماس‏ها”)، يك بار ديگر به اثبات مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏رساند كه رشد به طور كلى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ و رشد اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ به طور اخص، بى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏تفاوت از اشكال بروز آن، داراى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ دو مرحله تغيير تدريجى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏- اصلاحى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏- كمّى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ و تغيير جهشى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏- انقلابى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏- كيفى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ است. (نقل ادامه نوشتار پيش گفته در اينجا براى‏‏‏‏‏‏ بحث كنونى‏‏‏‏‏‏ ضرورى‏‏‏‏‏‏ نيست. علاقمندان مى‏‏‏‏‏‏توانند به نوشتار مراجعه كنند)

اين هسته درست در نظر ابراز شده در نوشتار كه در جمله «رفرم و انقلاب اشكال مختلف تحول اجتماعى‏‏‏‏‏‏ هستند» نهفته است، به معناى‏‏‏‏‏‏ درك ماركسيستى‏‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏‏ از قانون ديالكتيكى‏‏‏‏‏‏ گذار از تغييرات كمّى‏‏‏‏‏‏ به كيفى‏‏‏‏‏‏ در انديشه نظريه‏پرداز نمى‏‏‏‏‏‏باشد. رابطه ميان تغييرات تدريجى‏‏‏‏‏‏ و انقلابى‏ از يك سو و‏‏‏ شرايط گذار از اولى‏ به دومى‏ از سوى‏ ديگر در اين نوشتار درك نشده باقى‏‏‏‏‏‏ مانده‏اند.

علت اين وضع، همانطور كه پيش‏تر ذكر شد، ترك زمينه شرايط عينى‏‏‏‏‏‏ در جامعه، ترك انديشه ماترياليسم تاريخى‏‏‏‏‏‏ در بررسى‏‏‏‏‏‏ ارايه شده از جامعه مى‏‏‏‏‏‏باشد. تحليل از موضع روحى‏‏‏‏- جامعه‏شناختى‏‏‏‏‏‏ عامل ذهنى‏‏‏‏‏‏، لايه‏هاى‏‏‏‏‏‏ فعال در جامعه، آغاز مى‏‏‏‏‏‏شود (*)

در نوشتار “دوران تحولات تدريجى‏‏‏‏‏‏- اصلاحى‏‏‏‏‏‏ در ايران پايان يافته است! …” (http://www.tudeh-iha.com/?p=1046&lang=fa) نشان داده شد كه نتيجه‏گيرى‏‏‏‏‏‏ درباره پايان دوران تغييرات تدريجى‏‏‏‏‏‏ در ايران، ريشه در شرايط عينى‏‏‏‏‏‏ حاكم بر جامعه دارد. نشان داده شد كه حاكميت سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏‏ مافيايى‏‏‏‏‏‏ قادر به عقب‏نشينى‏‏‏‏‏‏ در برابر خواست لايه‏هاى‏‏‏‏‏‏ وسيع مردم نيست، زيرا با كوچك‏ترين عقب‏نشينى‏‏‏‏ شرايط مناسب براى‏‏‏‏‏‏ دستيابى‏‏‏‏‏‏ به سود حداكثر و انباشت سرمايه را به خطر مى‏اندازد. سرمايه‏دار، به گفته ماركس، نقش «نقاب عملكرد سرمايه» را به عهده دارد. سرمايه بدون دستيابى‏‏‏‏‏‏ به سود و بازتوليد و انباشت خود از بين مى‏‏‏‏‏‏رود. نخواستن سرمايه‏دار، تن ندادن او به عقب‏نشينى‏‏‏‏‏‏ به معناى‏‏ مقاومت در برابر نابودى‏‏ سود و بقاى‏‏ سرمايه است. پابرجايى‏‏ سرمايه‏دار بر سر موضع خود، شيوه‏هاى‏‏ فاشيست‏مآبانه، جنايت‏كارانه و … اعمال شده توسط حاكميت سرمايه‏دارى‏، از اين روى‏‏‏‏‏ داراى‏‏ ريشه عينى‏‏‏ مى‏‏باشند. سرمايه‏دار بايد راه ديكته شده توسط قانون هستى‏‏‏‏‏‏ سرمايه‏ را طى‏‏‏‏‏‏ كند، بايد آزادى‏‏‏‏‏‏هاى‏‏‏‏‏‏ قانونى‏‏‏‏‏‏ را پايمال كند، تا سود سرمايه را تضمين كند. امرى‏‏‏‏‏‏ كه به تعميق تضاد اصلى‏‏‏‏‏‏ در جامعه مى‏‏‏‏‏‏انجامد. براين‏پايه است كه با تعميق تضاد اصلى‏‏‏‏‏‏ در جامعه، مرحله تغييرات تدريجى‏‏‏‏‏‏- رفرميستى‏‏‏‏‏‏ به طور عينى‏‏‏‏‏‏ پايان مى‏‏‏‏‏‏يابد.

البته امكان عقب نشينى‏‏‏‏‏‏ طبقه حاكم نفى‏‏‏‏‏‏ نمى‏‏‏‏‏‏شود. آن‏ها مى‏‏‏‏‏‏توانند زير فشار مبارزه انقلابى‏‏‏‏‏‏ مردم به عقب نشينى‏‏‏‏‏‏ تن بدهند. اما هدف آ‏ن‏ها، شكاندن شرايط انقلابى‏‏ است‏‏. اين يكى‏‏‏‏‏‏ از ترفندها ارتجاع مى‏‏‏‏‏‏باشد. در چنين شرايطى‏‏‏‏‏‏ اما “توافق‏” اغلب با لايه‏هاى‏‏‏‏‏‏ ديگرى‏‏‏‏‏‏ از سرمايه‏داران انجام مى‏‏‏‏‏‏شود. سياست رفرميستى‏‏‏‏‏‏- سوسيال دمكرات در خدمت چنين توافق‏هايى‏‏ ميان لايه‏هاى‏‏‏‏‏‏ سرمايه‏داران قرار دارد. تعيين بختيار “سوسيال دمكرات” به نخست وزيرى‏‏‏‏‏‏ توسط شاه در روزهاى‏‏‏‏‏‏ آخر انقلاب بزرگ بهمن ٥٧ با چنين هدفى‏‏‏‏‏‏ عملى‏‏‏‏‏‏ شد. اين پديده را اما نبايد به عنوان گذار “پاندولى‏‏‏‏‏‏” رفرم و انقلاب به يكديگر ارزيابى‏‏‏‏‏‏ كرد و از آن تز «مرز عبورناپذيرى‏‏‏‏‏‏» ميان «جنبش‏هاى‏‏‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏‏‏ و تحولات رفرميستى‏‏‏‏‏‏» را سرهم‏بندى‏‏‏‏‏‏ نمود.

اينكه نظريه‏پرداز تصور ماركسيستى‏‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏‏ از مقوله رفرم و انقلاب ندارد را مى‏‏‏‏‏‏توان در نمونه زير نيز مستدل ساخت. پس از انقلاب‏هاى‏‏‏‏‏‏ شكست خورده، ارتجاع به برخى‏‏‏‏‏‏ از خواست‏هاى‏‏‏‏‏‏ انقلاب تن مى‏‏‏‏‏‏دهد، آنطور كه نظريه‏پرداز براى‏‏‏‏‏‏ نمونه درباره «انقلاب ١٩٠٥ روسيه» نيز برمى‏‏‏‏‏‏شمرد. مى‏‏توان نمونه‏هاى‏‏ ديگرى‏‏ مانند اصلاحات ارضى‏‏‏‏‏‏ در ايران را نيز برشمرد. از چنين وضعى‏‏‏‏‏‏ نمى‏‏‏‏‏‏توان درباره سرشت “انقلابى‏‏‏‏‏‏” يا “رفرميستى‏‏‏‏‏‏” بودن يا نبودن جنبش مردمى‏‏‏‏‏‏ نتيجه‏گيرى‏‏‏‏‏‏ كرد، آنطور كه نظريه‏پرداز مى‏‏‏‏‏‏پندارد.

نظريه‏پرداز با صغرا و كبراهاى‏‏‏‏‏‏ مطرح كرده خود، هدفى‏‏‏‏‏‏ ديگر را دنبال مى‏‏‏‏‏‏كند. دم خروس آنجا ديده مى‏‏‏‏‏‏شود كه مى‏‏‏‏‏‏خواهد با به خدمت گرفتن انحرافى‏‏‏ ولى‏‏ هدفمند‏‏‏ نوشتار زنده‏ياد نورالدين كيانورى‏‏‏‏‏‏ تحت عنوان “سخنى‏‏‏‏‏‏ با همه توده‏اى‏‏‏‏‏‏ها” و تز “نبرد كه بر كه” ميان لايه‏هاى‏‏‏‏‏‏ حاكميت پس از انقلاب بهمن ٥٧، دفاع خود از بخشى‏‏‏‏‏‏ از لايه‏هاى‏‏‏‏‏‏ سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏‏ در ايران را توجيه و گويا مستدل سازد. سياست “راه توده”- پيك نت از اين روى‏‏‏‏ در خدمت دفاع از منافع لايه‏هايى‏‏‏‏ از سرمايه‏داران قرار دارد، زيرا از راه رشد آتى‏‏‏‏‏ جامعه برپايه اصل‏هاى‏‏‏‏‏ ٤٣ و ٤٤ قانون اساسى‏‏‏، كه به نظر حزب توده ايران آماج اصلى‏، دموكراتيك، ملى‏ و ترقى‏خواهانه انقلاب بزرگ بهمن ٥٧ مردم ميهن ما و راهگشاى‏ جهت‏گيرى‏ سوسياليستى‏ آن بود،‏ دفاع‏ نمى‏‏‏‏كند، يعنى‏‏‏‏ به وظيفه “سوسياليستى‏‏‏‏” توده‏اى‏‏‏‏ها حتى‏‏ اشاره‏اى‏‏‏‏ هم ندارد.

واقعيت آنست كه “نبرد كه بر كه” آن دوران، اكنون ديگر در جامعه ايران برقرار نيست. (نگاه شود به “شعار طرد ولايت فقيه، دايره‏اى‏‏‏‏‏‏ چهارگوش”http://www.tudeh-iha.com/?p=1152&lang=fa ) به نظر حزب توده ايران در سال‏هاى‏‏‏‏‏‏ پس از پيروزى‏‏‏‏‏‏ انقلاب بهمن ٥٧، نبرد “كه بر كه” ميان نيروهاى‏‏‏‏‏‏ “راستگرا” و “مسلمانان مبارز” و “اسلام انقلابى‏‏‏‏‏‏” و “دموكراسى‏‏‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏‏‏” و … جريان داشت و با پيروزى‏‏‏‏ نيروهاى‏‏‏‏‏‏ “راستگرا” نهايتاً در سال ١٣٨٤ پايان يافت.  با يك‏دست شدن حاكميت سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏‏ مافيايى‏‏‏‏‏‏ پس از انتخابات دوره نهم رياست جمهورى‏‏‏‏‏‏ در سال ١٣٨٤، روند كوشش نيروهاى‏‏‏‏‏‏ “راستگرا” براى‏‏‏‏‏‏ قبضه كردن حاكميت توسط خود و طرد و سركوب “مسلمانان مبارز” و “اسلام انقلابى‏‏‏‏‏‏” و “دموكراسى‏‏‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏‏‏” و …، با پيروزى‏‏‏‏‏ آن‏ها‏ پايان يافته است. دستبرد بلافاصله به قانون اساسى‏‏‏‏‏ پس از يك دست شدن حاكميت سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏ مافيايى‏‏‏‏‏ در سال ١٣٨٥‏ و نقض غيرقانونى‏‏‏‏‏‏ اصل‏هاى‏‏‏‏‏‏ دموكراتيك اقتصادى‏‏‏‏‏‏ نشان واقعى‏‏‏‏‏‏ و عينى‏‏‏‏‏‏ بودن اين پيروزى‏‏‏‏‏‏ “راستگرايان” است كه حزب توده ايران در مورد آن در اطلاعيه ارديبهشت سال برگزارى‏‏‏‏‏‏ پلنوم وسيع هفدهم حزب در تهران (١٣٦٠) هشدار داده بود. پايمال ساختن اصل‏هاى‏‏‏‏‏‏ دموكراتيك اقتصادى‏‏‏‏‏‏ از اين روى‏‏‏‏‏‏ نقطه عطفى‏‏‏‏‏‏ را در سرنوشت انقلاب بهمن ايفا مى‏‏‏‏‏‏سازد، زيرا اصل‏هاى‏‏‏‏‏‏ ٤٣ و ٤٤ قانون اساسى‏‏‏‏‏‏ زمينه راه رشد ترقى‏‏‏‏‏‏خواهانه ايران با سمت‏گيرى‏‏‏‏‏‏ سوسياليستى‏‏‏‏‏‏ را تشكيل مى‏‏‏‏‏‏دهند و عمده‏ترين آماج و دستاورد انقلاب بزرگ بهمن ٥٧ هستند. آماج‏هايى‏‏‏‏‏‏ كه براى‏‏‏‏‏‏ تحقق آن در كنار حزب توده ايران و ديگر نيروهاى‏‏‏‏‏‏ مدافع سوسياليسم علمى‏‏‏‏‏‏، “دموكراسى‏‏‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏‏‏”- “مسلمانان مبارزه” و … نيز در دستيابى‏ به آن نقشى‏ برجسته و در صحنه‏هايى‏ حتى‏ تعيين كننده داشته و در صحنه نبرد جانفشانى‏‏‏‏‏‏ها كرده‏اند.

نبرد طبقاتى‏‏‏‏‏‏ در ايران امروز در صحنه “طبيعى‏‏‏‏‏‏” خود در جريان است. حاكميت سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏‏ مافيايى‏‏‏‏‏‏ خواستار حفظ منافع رآنت‏خوارانه و استثنايى‏‏‏‏‏‏ خود است. لگدمال ساختن قانون و آزادى‏‏‏‏‏‏هاى‏‏‏‏‏‏ دموكراتيك قانونى‏‏‏‏‏‏، كشتار و ارعاب، ابزار دسترسى‏‏‏‏‏‏ به اين هدف هستند.

مقاومت و نبرد طبقه و لايه‏هاى‏‏‏‏‏‏ متفاوت مردم به مرحله نبردى‏‏‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏‏‏ وارد شده است. تناسب قوا هنوز به سود نيروى‏‏‏‏‏‏ ارتجاعى‏‏‏‏‏‏ است. مى‏‏‏‏‏‏توان با تكيه به تقسيم‏بندى‏‏‏‏ “نبرد ميان نو و كهن” توسط طبرى‏‏‏‏‏‏ به چهار مرحله، مرحله رشد نبرد اجتماعى‏‏‏‏‏‏ كنونى‏‏‏‏‏‏ را در ايران در مرز مرحله دوم به سوم، مرحله ايجاد توازن تناسب قوا ميان نيروى‏‏‏‏‏‏ نو و كهن، ارزيابى‏‏‏‏‏‏ كرد. براى‏‏‏‏‏‏ گذار قطعى‏‏‏‏‏‏ از مرحله دوم به سوم، بايد خيزش انقلابى‏‏‏‏‏‏ مردم در مورد راه رشد آتى‏‏‏‏‏‏ كشور موضعى‏‏‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏‏‏ و ترقى‏‏‏‏‏‏خواهانه اتخاذ كند، تا بتواند از اين طريق پايگاه اجتماعى‏‏‏‏‏‏ خود را توسعه دهد و به‏ويژه طبقه كارگر را به خيزش انقلابى‏‏‏‏‏‏ جلب كند.

محك شناسايى‏‏‏‏‏‏ نيروى‏‏‏‏‏‏ سره انقلابى‏‏‏‏‏‏ از ناسره و عنصر مدافع منافع لايه‏هاى‏‏‏‏‏‏ حاكميت سرمايه‏دارى‏‏‏‏ در جنبش توده‏اى‏‏‏‏‏‏، موضع‏گيرى‏‏‏‏‏‏ درباره راه رشد آينده كشور است. اين موضع‏گيرى‏‏‏‏ بايد با صراحت درباره احياى‏‏‏‏‏‏ دستاوردهاى‏‏‏‏‏‏ ترقى‏‏‏‏‏‏خواهانه انقلاب بهمن و در مركز آن اصل‏هاى‏‏‏‏‏‏ ٤٣ و ٤٤ و اصل‏هاى‏‏‏‏‏‏ بخش حقوق ملت همانطور عملى‏‏‏‏‏‏ گردد، كه بايد خواستار نفى‏‏‏‏ اصل‏هاى‏‏‏‏‏‏ واپسنگر مانند اصل عتيقه‏اى‏‏‏‏‏‏ خداشاهى‏‏‏‏‏‏ “ولايت فقيه” و ديگر مصوبه‏هاى‏‏‏‏‏‏ ارتجاعى‏‏‏‏‏‏ باشد.

بايد به داستان‏سرايى‏‏‏‏‏‏ فيلسوف‏مآبانه درباره «انقلاب در انقلاب هميشه شكل رفرم به خود مى‏‏‏‏‏‏گيرد»، «در اين نوع جنبش‏ها  – انقلاب در انقلاب -، رهبران از درون خود حكومت‏ها بيرون مى‏‏‏‏‏‏آيند، نه از خارج از آن»، «بحث بر سر فراز و فرودها در حاكميت است، والا ما در بدنه حاكميت و در خارج از حاكميت نيز شاهد همين فراز و فرود هستيم.» و … پايان داد. بايد اين “تز”ها را به تلويزيون صداى‏‏‏‏‏‏ آمريكا و بى‏‏‏‏‏‏بى‏‏‏‏‏‏سى‏‏‏‏‏‏ و سخنگويان رنگارنگ آن از جنس “نورى‏‏‏‏‏‏زاده‏ها” واگذارد.

آنجا كه نوشتار “راه توده”- پيك نتِ‏ على‏‏‏‏‏‏ خدايى‏‏‏‏‏‏ كلمه‏اى‏‏‏‏‏‏ از حاكميت سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏‏ مافيايى‏‏‏‏‏‏ در ايران و سياست اقتصادى‏‏‏‏‏‏ ضدمردمى‏‏‏‏‏‏ و ضدملى‏‏‏‏‏‏ آن مطرح نمى‏‏‏‏‏‏سازد و در مورد آن ابراز نظر نمى‏‏‏‏‏‏كند، اما هم‏صدا با رسانه‏هاى‏‏‏‏‏‏ امپرياليستى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏خواهد القا كند كه گويا خيزش انقلابى‏‏‏‏‏‏ مردم «سرنگونى‏‏‏‏ حاكميت‏‏ جمهورى‏‏‏‏‏‏ اسلامى‏‏‏‏‏‏» را همانقدر هدف قرار نداده است، كه «احياى‏‏‏‏‏‏ دستاوردهاى‏‏‏‏‏‏ ترقى‏‏‏‏‏‏خواهانه و دموكراتيك انقلاب بهمن ٥٧» را نيز دنبال نمى‏كند، گرفتار انواع تضادها و اگر و مگر ها مى‏‏‏‏‏‏شود.

طبقه كارگر ايران انقلابى‏‏‏‏‏‏ترين طبقه فعال و ذينفع در خيزش انقلابى‏‏‏‏‏‏ كنونى‏‏‏‏‏‏ است و از منافع كل جامعه دفاع مى‏‏‏‏‏‏كند، از منافع همه لايه‏ها و گروه‏هاى‏‏‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏‏‏ دمكرات و ميهن‏دوست، دهقانان، پيش‏وران، سرمايه‏داران خرد و ملى‏‏‏‏‏‏ ، زنان، جوانان و دانشجويان و همچنين خلق‏هاى‏‏‏‏‏‏ ساكن سرزمين ايران.

آماج مباره طبقه كارگر و همه نيروهاى‏‏‏‏‏‏ برشمرده شده مردمى‏‏‏‏‏‏- آزاديخواه و ملى‏‏‏‏‏‏- ضدامپرياليست احياى‏‏‏‏‏‏ اهداف دموكراتيك- آزادى‏‏‏‏‏‏خواهانه و عدالت‏جويانه انقلاب بزرگ بهمن ٥٧ مردم ميهن ماست كه تنها با حذف انقلابى‏‏‏‏‏‏ حاكميت سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏‏ مافيايى‏‏‏‏‏‏ كه به “متحد طبيعى‏‏‏‏‏‏” براى‏‏‏‏‏‏ تحميل برنامه نوليبرال امپرياليستى‏‏‏‏‏‏ به مردم ميهن تبديل شده است، ممكن مى‏‏‏‏‏‏گردد.

هر موضع رفرميستى‏‏‏‏‏‏- پوزيتويستى‏‏‏‏‏‏ در خدمت حفظ حاكميت سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏‏ مافيايى‏‏‏‏‏‏ از طريق توجيه و گويا مستدل نشان دادن منافع لايه‏هاى‏‏‏‏‏‏ ديگرى‏‏‏‏ از سرمايه‏داران مافيايى‏‏‏‏‏‏، كمك به نابودى‏‏‏‏‏‏ كامل دستاوردهاى‏‏‏‏‏‏ تاريخى‏‏‏‏‏‏ انقلاب بهمن مى‏‏‏‏‏‏باشد. نيروهاى‏‏‏‏‏‏ صادق در حاكميت و پيرامون آن مى‏‏‏‏‏‏توانند به تحقق يافتن آماج‏هاى‏‏‏‏‏‏ مردمى‏‏‏‏‏‏ و ملى‏‏‏‏‏‏ فوق كمك رسانند و به خيزش انقلابى‏‏‏‏‏‏ مردم بپيوندند و نه برعكس!

چنين است موضع انقلابى‏‏‏‏‏‏ حزب توده ايران، جنبش توده‏اى‏‏‏‏‏‏ و تك تك توده‏اى‏‏‏‏‏‏ها در خيزش انقلابى‏‏‏‏‏‏ مردم ميهن ما.

موضع فلسفى‏‏‏‏‏‏- تئوريك تجديدنظرطلبانه (رويرزيونيستى‏‏‏‏‏)‏ “راه توده”- پيك نت كه انديشه فلسفى‏‏‏‏‏‏ و تئوريك حزب توده ايران را مورد يورش قرار مى‏‏‏‏‏‏دهد، زمينه ذهنى‏‏‏‏‏‏ را براى‏‏‏‏‏‏ موضع تسليم‏طلبانه (اپورتونيستى‏‏‏‏‏) طبقاتى‏‏‏‏- اقتصادى‏‏‏‏ در جنبش توده‏اى‏‏‏‏‏‏ دامن مى‏‏‏‏زند و سياست رفرميستى‏‏‏‏‏‏- سوسيال دمكرات در جنبش توده‏اى‏‏‏‏ را عليه راه رشد دموكراتيك و ملى‏‏‏‏‏‏ با جهت‏گيرى‏‏‏‏‏‏ سوسياليستى‏‏‏‏‏‏ توجيه مى‏‏‏‏كند. از اين روى‏‏‏‏‏‏ در نوشتار “انقلاب در انقلاب” نه كلمه‏اى‏‏‏‏‏‏ عليه نظام سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏‏ مافيايى‏‏‏‏‏‏ مطرح شده است و نه دفاعى‏‏‏‏‏‏ از اهداف مردمى‏‏‏‏‏‏ و ملى‏‏‏‏‏‏ انقلاب بزرگ بهمن ٥٧ بعمل آمده است. سرشت پوزيتويستى‏‏‏‏‏ نوشتار در اين واقعيت ريشه دارد.

*- شناخت بر پايه احساس Sensualismus موضع Locke  و ديگران، جريان ايده‏آليستى‏‏‏‏‏ ماقبل هگل است كه يكى‏‏‏‏‏ از ريشه‏هاى‏‏‏‏‏ انديشه سوسياليسم تخيلى‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏باشد. براى‏‏‏‏‏ اين مكتب، شناخت تنها در مرحله شناخت احساسى‏‏‏‏‏ محدود است.




گربه شد عابد و مسلمانا!
موضع تجديدنظر و تسليم‏طلبانه ”راه‏توده“- پيك‏نت!
”انقلاب در انقلاب“ موضعى‏‏‏‏‏‏ سوسيال دموكرات!

مقاله شماره ١٣٨٩  /  ٩ (٢٤ ارديبهشت)  بخش نخست

واژه راهنما: تجديدنظرطلبى‏‏‏، تسليم‏طلبى‏‏‏، رفرميسم. شيوه نظاره‏گر ظاهربين در خدمت منافع سرمايه‏دارى‏‏‏. ماركسيسم، نفى‏‏‏درنفى‏‏‏ هگل و فويرباخ. منافع طبقاتى‏‏‏- اقتصادى‏‏‏ طبقه كارگر قطب‏نماى‏‏‏ مبارزه. موضع انقلابى‏‏‏‏‏‏ حزب توده ايران. فلسفه‏بافى‏‏‏ ژورناليستى‏‏‏. “راه‏توده”-پيك‏نت در خدمت سرمايه‏داران. محك تمايز سره از ناسره، دفاع از راه رشد با جهت‏گيرى‏‏‏ سوسياليستى‏‏ است‏.

در گذشته “راه توده”- پيك‏نتِ على‏‏‏‏‏‏ خدايى‏‏‏‏‏‏ مخالف طرح مسائل طبقاتى‏‏‏‏‏‏ توسط “توده‏اى‏‏‏‏‏ها” بود.

او كه تنها “آزادى‏‏‏‏‏‏” را آماج خيزش انقلابى‏‏‏‏‏‏ كنونى‏‏‏‏‏‏ در ايران اعلام مى‏‏‏‏‏‏كرد، طرح مساله‏هاى‏‏‏‏‏‏ طبقاتى‏‏‏‏‏‏ را براى‏‏‏‏‏‏ آن مضر مى‏‏‏‏‏‏دانست، زيرا گويا تاثيرى‏‏‏‏ مخرب‏‏ بر «وحدت مردم» داشته و «در بهترين حالت آب در هاون كوبيدن» از كار در مى‏‏‏‏‏‏آيد. اكنون هم او بر همين عقيده است. اما از سر بدبختى‏‏‏‏‏‏ «برخى‏‏‏‏‏‏ از خوانندگان “راه توده”» دست از سر “كچل” او (در مثل مناقشه نيست، او البته سرى‏‏‏‏‏‏ پرمو دارد!) برنمى‏‏‏‏‏‏دارند و مداوم پرسش مطرح مى‏‏‏‏‏‏سازند! براى‏‏‏‏‏‏ نمونه پرسيده‏اند: «جنبش سبز مردم ما چه ماهيتى‏‏‏‏‏‏ دارد؟ … اصلاح‏طلب بوديد و حالا انقلابى‏‏‏‏‏‏ شده‏ايد؟» (“انقلاب در انقلاب”، “راه توده” ٢٦٤، ٢٤ آوريل ٢٠١٠).

اينكه «اكنون هم او بر همين عقيده است»، به آن معنا نيست كه على‏‏‏‏ خدايى‏‏‏‏، همانطور كه ديرتر نشان داده خواهد شد، مخالف طرح مساله‏هاى‏‏‏‏‏ طبقاتى‏‏‏‏‏ در خدمت منافع سرمايه‏داران است! اصلاً و ابداً!

براى‏‏‏‏‏ اثبات اين واقعيت بايد به عمق درونمايه “تز”هاى‏‏‏‏‏ مطرح شده در نوشتار پيش گفته نگريست.

در نوشتار “انقلاب در انقلاب”، راه حلى‏‏‏‏‏‏ كه براى‏‏‏‏‏ دفاع از منافع سرمايه‏داران انتخاب مى‏‏‏‏‏‏شود، راه حلى‏‏‏‏‏‏ شناخته شده است. ماركس آن را شيوه “نظاره‏گر ظاهربين” مى‏‏‏‏‏‏نامد. زنده‏ياد احسان طبرى‏‏‏‏‏‏ اين شيوه را با بيان شيواى‏‏‏‏‏‏ «تماشاگرى‏‏‏‏‏‏ نظرى‏‏‏‏‏‏» مشخص مى‏‏‏‏‏‏سازد كه براى‏‏‏‏‏‏ تئوريزه كردن “ظاهرامر” و طرح “تز” برپايه آن، بيانى‏‏‏‏‏‏ دقيق‏ و مشخص است. اين شيوه در نوشتار پيش گفته به‏كار گرفته شده است. وظيفه سطور زير نشان دادن درونمايه  تئورى‏‏‏‏‏‏ و تزهاى‏‏‏‏‏‏ طرح شده در نوشتار «”انقلاب در انقلاب”، شايسته‏ترين نام براى‏‏‏‏‏‏ جنبش سبز» كه عنوان نوشتار پيش گفته “راه توده”- پيك نت است، مى‏‏‏‏‏‏باشد.

در زير همچنين نشان داده خواهد شد كه تزهاى‏‏‏‏‏‏ مطرح شده در “راه توده”- پيك نت اينجا و آنجا به شيوه بيان و مضمون انديشه انقلابى‏‏‏‏‏‏ ماركسيستى‏‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏‏ دستبردى‏‏‏‏‏‏ زده‏اند، اما كوچكترين ارتباط ماهوى‏‏‏‏‏‏ با تحليل ماركسيستى‏‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏‏ ندارند. اسلوب كار، همانطور كه گفته شد، تئوريزه كردن “ظاهر امر”، ظاهر پديده و استخراج “تز” از آن است. اين يكى‏‏‏‏‏‏ از شيوه‏هاى‏‏‏‏‏‏ معمول در شيوه “ژورناليستى‏‏‏‏‏‏” بورژوايى‏‏‏‏‏‏ است كه على‏‏‏‏‏‏ خدايى‏‏‏‏‏‏ آن را خوب آموخته است و هميشه تكرار مى‏‏‏‏‏‏كرد: بايد «يك قاشق از حقيقت را در سطلى‏‏‏‏‏‏ از آب ريخت» و آن را به خدمت گرفت. اين در حالى‏‏‏‏‏‏ است كه طبرى‏‏‏‏‏‏ هشدار مى‏‏‏‏‏‏دهد كه ظاهر پديده را نبايد با ماهيت پديده يكى‏‏‏‏‏‏ دانست!

از ديدگاه تئوريك تعميم نظرى‏‏‏‏‏ از “خاص” مجاز و ممكن است. اين “خاص” در پديده نمى‏‏‏‏‏تواند “خاصى‏‏‏‏‏” دلبخواهى‏‏‏‏‏ و اراده‏گرايانه باشد، بلكه بايد آن “حلقه اساسى‏‏‏‏‏” (ماركس) و “ياخته”اى‏‏‏‏‏ (لنين) باشد (نگاه شود به http://www.tudeh-iha.com/?p=1152&lang=fa و http://www.tudeh-iha.com/?p=1174&lang=fa ) كه «قوانين درونى‏‏‏‏ ايجاد‏ شدن پديده» (ا ط) را بيان مى‏‏‏‏‏كند و نشان مى‏‏‏‏‏دهد. ديرتر نشان داده خواهد شد كه شيوه “ژورناليستى‏‏‏‏‏” تعميم، به تئورى‏‏‏‏‏ ماركسيستى‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏ در اين‏باره پايبند نيست!

يك نكته را بايد در آغاز برجسته ساخت! نويسنده نوشتار، على‏‏‏‏‏‏ خدايى‏‏‏‏‏‏ نيست. شعور درك و توان تئوريك او براى‏‏‏‏‏‏ نگارش چنين نوشتارى‏‏‏‏‏‏ قد نمى‏‏‏‏‏‏دهد. لذا نگارنده مايل است بپذيرد كه فرد نويسنده نوشتار با حسن نيت در جستجوى‏‏‏‏‏‏ پاسخى‏‏‏‏‏‏ مبتنى‏‏‏‏‏‏ بر منطق ماركسيستى‏‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏‏ پرسش‏هاى‏‏‏‏‏‏ مطرح شده مى‏‏‏‏‏‏باشد. هدف، پلميك با او نيست، اگر هم اينجا و آنجا چنين لحنى‏‏‏‏‏‏ خود را تحميل بكند. بكار بردن اين لحن، بايد اذعان داشت، اما بى‏‏‏‏‏‏هدف نيست. هدف آن انداختن زلزله به تن و جان توده‏اى‏‏‏‏‏‏هاست. ديگرانى‏‏‏‏‏‏ كه در “راه توده” (و يا در امكان‏هاى‏‏‏‏‏ ديگر) مى‏‏‏‏‏‏نويسند، نمى‏‏‏‏‏‏توانند موضع فلسفى‏‏‏‏‏‏- تئوريك تجديد‏نظرطلبانه (ريورزيونيستى‏‏‏‏‏)‏ اتخاذ و از آن نتايج تسليم‏طلبانه (اپورتونيستى‏‏‏‏‏) استخراج كرده و سياست‏ رفرميستى‏‏‏‏‏‏- پوزيتيويستى‏‏‏‏‏ سوسيال دمكرات مبتنى‏‏‏‏ بر موضع اپورتونيستى‏‏‏‏ را سياستى‏‏‏‏ توده‏اى‏‏‏‏‏‏ قلمداد سازند، اما زمانى‏‏‏‏‏‏ كه پاسخ لب‏سوز دريافت مى‏‏‏‏‏‏كنند، گفتگو و بحث را قطع كنند، چنانچه در مورد دفاع از برنامه نوليبرال “خصوصى‏‏‏‏‏‏ و آزادسازى‏‏‏‏‏‏ اقتصادى‏‏‏‏‏‏” و مبارزه براى‏‏‏‏ راه رشد آينده كشور با جهت‏گيرى‏‏‏‏ سوسياليستى‏‏‏‏ انجام دادند!

نمى‏‏‏‏‏‏توان خود را مدافع حزب توده ايران دانست، اما نخواست در بحث و گفتگو براى‏‏‏‏‏‏ شفاف شدن موضع ماركسيستى‏‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏‏ شركت كرد. اين شيوه، شيوه‏اى‏‏‏‏‏‏ است كه در برنامه ارتجاع داخلى‏‏‏‏‏‏ و خارجى‏‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏‏ تداوم پراكندگى‏‏‏‏‏‏ در حزب توده ايران و جنبش توده‏اى‏‏‏‏‏‏ طراحى‏‏‏‏‏‏ شده است. از موضع “چپ انقلابى‏‏‏‏‏” و به عنوان توده‏اى‏‏ نمى‏‏‏‏‏‏توان‏‏‏‏ با آن موافق بود و بايد آن را افشا نمود!

ارتجاع بدون هر ترديدى‏‏‏‏ در برنامه خود براى‏ خنثى‏ سازى‏ جنبش توده‏اى‏،‏ خواستار براه افتادن انواع گروه‏ها است‏‏ كه خود را توده‏اى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏دانند. وظيفه اين گروه‏ها انحراف نظر و عمل جنبش توده‏اى‏‏‏‏ به سوى‏‏‏‏ مساله‏هاى‏‏‏‏ جنبى‏‏‏‏‏‏ و نازا مى‏‏‏‏‏باشد. «بگذار صد گل بشكفد» و آنوقت به اين وضع ابديت ببخش، زيرا پراكندگى‏‏‏‏‏ چپ انقلابى‏‏‏‏‏ در خدمت منافع سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏ است. اين شيوه “تقسيم كن و حكومت كن” است كه بايد آن را با تمام توان برملا ساخت و با آن به مبارزه‏اى‏‏‏‏‏‏ هوشمندانه و قاطعانه پرداخت، زيرا اين شيوه، موثرترين شيوه براى‏‏‏‏‏‏ «اشغال حزب توده ايران از درون» است كه زنده‏ياد جوانشير در مورد آن در “سيماى‏‏‏‏‏‏ مردمى‏‏‏‏‏‏ حزب توده ايران” هشدار مى‏‏‏‏‏‏دهد؟

نگارنده در اين زمينه در گفتگويى‏‏‏‏‏‏ تلفنى‏‏‏‏‏‏ با رفيق “محمد اميدوار”، دبير اول كميته مركزى‏‏‏‏‏ حزب توده ايران نيز نكاتى‏‏‏‏‏‏ را مطرح نموده‏ام كه به آن در نوشتارى‏‏‏‏‏‏ ديگر تحت عنوان “رزم يك‏پارچه عليه اشغال حزب توده ايران از درون!” پرداخته خواهد شد.

همانطور كه نشان داده خواهد شد، هدف نوشتار “انقلاب در انقلاب”، توضيح “سياست راه توده” است كه پس از سرقت آرشيو آن توسط على‏‏‏‏‏‏ خدايى‏‏‏‏‏‏ به سياست علنى‏‏‏‏‏‏ و رسمى‏‏‏‏‏‏ آن تبديل شده است. سياستى‏‏‏‏‏ تجديدنظر و تسليم‏طلبانه‏ در تائيد بخشى‏‏‏‏‏‏ از حاكميت سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏‏ در ايران. نبايد گول “يادمانده‏ها” و تقريباً “شهيد حزب شدن” على‏‏ خدايى‏‏ را در اين داستانسرايى‏‏هاى‏‏ او خورد.

نظريه‏پرداز در نوشتار “انقلاب در انقلاب”‌ زمينه ارزيابى‏‏‏‏‏‏ ماركسيستى‏‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏‏، ماترياليسم تاريخى‏‏‏‏‏‏ را ترك مى‏‏‏‏‏‏كند. يعنى‏‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏‏ تحليل و ارزيابى‏‏‏‏‏‏ خود از شرايط عينى‏‏‏‏‏‏ حاكم بر جامعه حركت نمى‏‏‏‏‏‏كند. به جاى‏‏‏‏‏‏ اين شيوه ماترياليست تاريخى‏‏‏‏‏‏، نظريه‏پرداز تحليل خود را از ذهنيت عنصر عمل‏كننده يا سوبيكت تاريخى‏‏‏‏‏‏ مورد نظر خود آغاز مى‏‏‏‏‏‏كند. موضع فلسفى‏‏‏‏‏‏- تئوريك رويرزيونيستى‏‏‏‏‏‏ نوشتار ريشه در اين عملكرد آن دارد.

البته مى‏‏‏‏‏‏توان در جامعه طبقاتى‏‏‏‏‏‏ صحنه نبرد اجتماعى‏‏‏‏‏‏ را از منظر برداشت اين يا آن لايه و طبقه اجتماعى‏‏‏‏‏‏ نيز مورد پژوهش قرار داد و حزب طبقه كارگر بايد اين توانايى‏‏‏‏‏‏ را هم داشته باشد. اما اينكه وظيفه انديشه ماركسيستى‏‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏ نخست طرح مساله از ديدگاه طبقه كارگر بايد باشد، تا از اين منظر موضع طبقاتى‏‏‏‏‏- اقتصادى‏‏‏‏‏ ديگر لايه‏ها را مورد ارزيابى‏‏‏‏‏‏ قرار داده و ازجمله به نتيجه‏گيرى‏‏‏‏‏‏ درباره نزديك‏ترين متحدان براى‏‏‏‏‏‏ طبقه كارگر نايل شود، امرى‏‏‏‏‏‏ طبيعى‏‏‏‏‏‏ و ضرورى‏‏‏‏‏‏ است. اما اين ضرورت از ديدگاه يافتن راه‏هاى‏‏‏‏‏‏ ممكن براى‏‏‏‏‏‏ تاثير بر روى‏‏‏‏‏‏ نيروهاى‏‏‏‏‏‏ ديگر و كوشش براى‏‏‏‏‏‏ تعميق نبرد اجتماعى‏‏‏‏‏‏ و سوق دادن آن به سوى‏‏‏‏‏‏ “راه رشد ترقى‏‏‏‏‏‏خواهانه و انقلابى‏‏‏‏‏‏” مطرح است. يعنى‏‏‏‏ ضرورتى‏‏‏‏ است براى‏‏‏‏ تثبيت خط‏مشى‏‏‏‏ سياسى‏‏‏‏- انقلابى‏‏‏‏‏ و دفاع از موضع طبقاتى‏‏‏‏‏- اقتصادى‏‏‏‏‏ طبقه كارگر.

در غيراين‏صورت، انديشه ماركسيستى‏‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏‏ تسليم “جو” پسيكولوژيك- سوسيولوژيك (روحى‏‏‏‏- جامعه‏شناختى‏)‏‏‏ بورژوايى‏ حاكم نزد لايه‏هاى‏‏‏‏‏‏ متفاوت مى‏‏‏‏‏‏شود و از اين گوشه به آن گوشه پرتاب مى‏‏‏‏‏‏گردد. نمونه چنين وضعى‏‏‏‏‏‏ استدلال “راه توده” است كه «چون برخى‏‏‏‏‏‏ از اصلاح‏طلبان موافق برنامه “خصوصى‏‏‏‏‏‏ و آزادسازى‏‏‏‏‏‏ اقتصادى‏‏‏‏‏‏” هستند، ما نيز بايد با آن‏ها هم‏صدا گشته و اجراى‏‏‏‏‏‏ اين سياست امپرياليستى‏‏‏‏‏‏ را مورد تائيد قرار دهيم!». موضع اپورتونيستى‏‏‏‏‏‏ و تسليم‏طلبانه طبقاتى‏‏‏‏‏- اقتصادى‏‏‏‏‏ “راه توده”- پيك نت در “انقلاب در انقلاب” در اين واقعيت ريشه دارد. موضعى‏‏ كه با سكوت آن درباره راه رشد آينده كشور مستدل مى‏‏‏‏گردد.

متاسفانه تقريبا كليت جنبش توده‏اى‏‏‏‏‏‏ با چنين وضعى‏‏‏‏‏‏ روبروست و هر بخشى‏‏‏‏‏‏ از آن تجديدنظر و تسليم‏طلبانه بدنبال يك لايه از “اپوزيسيون” روان است. “نامه مردم” دنبال سلطنت‏طلب‏ها، جمهورى‏‏‏‏‏‏خواه‏ها و … ، “راه توده” خجولانه در كنار “نامه مردم” و در تقابل با “نامه مردم” و درعين حال سنگ بخشى‏‏‏‏‏‏ از سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏‏ حاكم را به سينه زنان، به دنباله‏روى‏‏‏‏‏‏ اين بخش تبديل شده است و “عدالت” به خيال خود از «خرده‏بورژوازى‏‏‏‏‏‏ ضدامپرياليست» دفاع مى‏‏‏‏‏‏كند! وظيفه چپ انقلابى‏‏‏‏‏، وظيفه حزب توده ايران، حزب طبقه كارگر ايران اما دفاع قاطع، روشن، مستدل و انقلابى‏‏‏‏‏ از موضع طبقاتى‏‏‏‏‏- اقتصادى‏‏‏‏‏ طبقه كارگر است. تنها با چنين موضع روشن و قاطع به نظر لنين مى‏‏‏‏‏توان به “سازش”ها، ازجمله سازش‏هاى‏‏‏‏‏ موقتى‏‏‏‏‏، روزانه و موضعى‏‏‏‏‏ تن داد، بدون آنكه به دنباله‏روى‏‏‏‏‏ خط‏مشى‏‏‏‏ “متحد” تبديل شد!




تنظيم برنامه اقتصاد ملى‏‏‏‏ مبتنى‏‏‏‏ بر شرايط مشخص
موضع اقتصادى‏‏‏‏ خيزش انقلابى‏‏‏‏ مردم و مخالفان آن
موضع پوزيتويستى‏‏‏‏ ”عدالت“ در تائيد شرايط حاكم بر ايران
مقايسه وضع اقتصادى‏‏‏‏- اجتماعى‏‏ چين و ايران

بخش دوم مقاله شماره ١٣٨٩ / ٨ (١٥  ارديبهشت)

واژه راهنما: موضع اقتصادى‏‏‏‏ خيزش انقلابى‏‏‏‏. دستاورد سال آغاز خيزش انقلابى‏‏‏‏ و مخالفان آن. علت واردات بى‏‏‏‏رويه از چين و سواستفاده از آن. مقايسه وضع اقتصادى‏‏‏‏- اجتماعى‏‏ چين و ايران. آرشيو “عدالت” و موضع پوزيتويستى‏‏‏‏ آن. سرنوشت گره خورده حاكميت سرمايه‏دارى‏‏‏‏ با خيزش انقلابى‏‏‏‏. عضويت ايران در WTO خلاف مصالخ ملى‏‏‏‏. «تمدن معنوى‏‏‏‏ سوسياليستى‏‏‏‏» در چين. وقايع ميدان “تيان آن من”. «سوسياليسم نوع چينى‏‏‏‏»، پديده‏اى‏‏‏‏ قابل شناخت.

در جمهورى‏‏‏‏‏‏ خلق چين حصار «مقدورات» شكسته خواهد شد؟

«برپاساختن تمدن معنوى‏‏‏‏ سوسياليستى‏‏‏‏»

براى‏‏‏‏ توضيح وقايع ميدان “تيان آن من” (**)‌ در سال ١٩٨٦ و ١٩٨٩، پترز در كتاب پيش گفته (صفحه ٤٢٢-٤١٦) به طور مفصل به طرح بحث‏ها درباره «برپاساختن تمدن معنوى‏‏‏‏ سوسياليستى‏‏‏‏» در حزب كمونيست چين و جامعه مى‏‏‏‏پردازد. در ششمين نشست دوازدهمين كميته مركزى‏‏‏‏ در ٢٨ سپتامبر ١٩٨٦ سند «خط‏مشى‏‏‏‏ براى‏‏‏‏ برپايى‏‏‏‏ معنويت تمدن سوسياليستى‏‏‏‏» به‏تصويب رسيد. سند به خاطر  برداشت ديالكتيكى‏‏‏‏، واقع‏بينى‏‏‏‏، برخورد مشخص به مساله‏ها و بيان شيواى‏‏‏‏ آن توجه را بخود جلب مى‏‏‏‏كند.

كميته مركزى‏‏‏‏ به اين نتيجه‏گيرى‏‏‏‏ نايل شد كه براى‏‏‏‏ تضمين نوسازى‏‏‏‏ در كوتاه و بلند مدت ضرورى‏‏‏‏ است كه اصل‏هاى‏‏‏‏ اساسى‏‏‏‏ برپايى‏‏‏‏ تمدن معنوى‏‏‏‏ سوسياليسم با روشنى‏‏‏‏ تعيين گشته و با همه توان براى‏‏‏‏ تحقق آن اقدام شود. كميته مركزى‏‏‏‏ مورد تاكيد قرار داد كه پيشرفت اقتصادى‏‏‏‏، رفرم نظام اقتصادى‏‏‏‏ و سياسى‏‏‏‏ و برپايى‏‏‏‏ تمدن معنوى‏‏‏‏ سوسياليستى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏بايستى‏‏‏‏ با هم تلفيق و هماهنگ گشته و به پيش برده شوند. وظيفه اساسى‏‏‏‏ در برابر رشد معنويت تمدن سوسياليستى‏‏‏‏ در اين نكته برجسته مى‏‏‏‏شود كه انسان بتواند با رشد معنوى‏‏‏‏ به «شهروندى‏‏‏‏ با فرهنگ، منظم، با اخلاقيات و آرمان‏هاى‏‏‏‏ والا» تبديل گردد. و همچنين سطح رشد يافته ايدئولوژيكى‏‏‏‏، اخلاقى‏‏‏‏، فرهنگى‏‏‏‏ و علمى‏‏‏‏ كل ملت چين ارتقا يابد. «ترديدى‏‏‏‏ وجود ندارد كه در شرايط برقرارى‏‏‏‏ سوسياليسم، ارتقاى‏‏‏‏ كيفيت شخصيت شهروندان به بالا رفتن بازده توليد، به رشد رابطه ميان انسان‏ها نوين بر پايه مالكيت اجتماعى‏‏‏‏ و به دگرگونى‏‏‏‏ عميق سيماى‏‏‏‏ كل جامعه منجر خواهد شد. همه اين‏ها پيش‏شرط‏هاى‏‏‏‏ غيرقابل چشم‏پوشى‏‏‏‏ براى‏‏‏‏ موفقيت نوسازى‏‏‏‏ سوسياليستى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏باشند.» ازاين‏رو، رشد و ترقى‏‏‏‏ آموزش، علوم و فرهنگ به عنوان وظيفه كل جامعه برجسته شد. مساله‏هاى‏‏‏‏ ايدئولوژيكى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏بايستى‏‏‏‏ از طريق «بحث‏هاى‏‏‏‏ عميق، استدلال و قانع كردن» حل و فصل گردند. مصوبه، رشد معنويت تمدن در چين را وابسته به جذب پيشرفت معنوى‏‏‏‏ فرد فرد شهروندان مى‏‏‏‏سازد. [آزادى‏‏‏‏ جامعه مبتنى‏‏‏‏ بر آزادى‏‏‏‏ فرد انسان است (مانيفست كمونيستى‏‏‏‏)]

در سند هچنين آمده است: تاريخ چين و همچنين جهان نشان مى‏‏‏‏دهد كه هيچ كشورى‏‏‏‏ از رشد و ترقى‏‏‏‏ برخوردار نخواهد شد، اگر عناصر معينى‏‏‏‏ از علوم جديد و فرهنگ را از كشورهاى‏‏‏‏ ديگر نپذيرد. «ما ايدئولوژى‏‏‏‏ و نظام اجتماعى‏‏‏‏ سرمايه‏دارى‏‏‏‏ را كه بر پايه استثمار و سركوب قرار دارد و همچنين كليه جوانب نازيبا و منحط سرمايه‏دارى‏‏‏‏ را با قاطعيت رد مى‏‏‏‏كنيم. اما ما بايد به هر كوششى‏‏‏‏ دست زنيم تا به علم و تكنيك پيشرفته، دستاوردهاى‏‏‏‏ عام قابل استفاده در اقتصاد و بخش ادارى‏‏‏‏ و همه ديگر اطلاعات قابل استفاده از همه كشورهاى‏‏‏‏ جهان، ازجمله از كشورهاى‏‏‏‏ پيشرفته سرمايه‏دارى‏‏‏‏ بياموزيم و آن‏ها را در پراتيك بكارگرفته، مورد امتحان قرار داده و رشد دهيم. درغيراين‏صورت ما نادان باقى‏‏‏‏ خواهيم ماند و تحقق بخشيدن به نوسازى‏‏‏‏ در چين ممكن نخواهد شد.» «شكوفايى‏‏‏‏ مجدد (تمدن بزرگ چين برپايه سوسياليسم – نگارنده) تنها از طريق رشد پرتوان مادى‏‏‏‏ تحقق نخواهد يافت، بلكه همزمان نياز به رشد پر توان معنويت تمدن سوسياليستى‏‏‏‏ دارد. با سرمشق قرار دادن ماركسيسم بهترين سنت‏هاى‏‏‏‏ تاريخى‏‏‏‏ تمدن بزرگ چين در مفهوم معنوى‏‏‏‏ امروزى‏‏‏‏ آن و با نگاهى‏‏‏‏ انتقادى‏‏‏‏ تداوم پيدا خواهد كرد. …»

در سند وظيفه مشترك همه، چنين جمع‏بندى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏شود: «سوسياليسم با سيماى‏‏‏‏ چينى‏‏‏‏ را برپا ساختن و چين را به كشورى‏‏‏‏ مدرن و با يك تمدن پيشرفته و سطح بالاى‏‏‏‏ دموكراسى‏‏‏‏ تبديل ساختن.» در گذشته اهميت چندانى‏‏‏‏ به رشد دموكراسى‏‏‏‏ داده نشده است. اما بدون دموكراسى‏‏‏‏ نمى‏‏‏‏تواند نوسازى‏‏‏‏ عملى‏‏‏‏ گردد. دموكراسى‏‏‏‏ به سازمان‏هاى‏‏‏‏ مربوط به خود و به ثبات قانونى‏‏‏‏ نياز دارد. بى‏‏‏‏جهت نيست كه در اين رابطه بر اين نكته تاكيد شده است كه حزب بايد فعاليت خود را در چهارچوب قانون اساسى‏‏‏‏ و قوانين جارى‏‏‏‏ بمورد اجرا درآورد و دموكراتيك كردن زندگى‏‏‏‏ سياسى‏‏‏‏ را در حزب و در حاكميت به پيش براند. وظيفه پراهميت ديگر در رفرم سياسى‏‏‏‏، ايجاد دگرگونى‏‏‏‏ در ساختار رهبرى‏‏‏‏ حزب و دولت و تكميل كردن نظام حقوقى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏باشد. ازاين‏رو «بايد ما همه انديشه‏ها و شيوه‏هاى‏‏‏‏ رفتارى‏‏‏‏ مثبت كه در خدمت پيشبرد چهار نوسازى‏‏‏‏: شكوفايى‏‏‏‏ ملى‏‏‏‏، ايجاد وحدت سرزمين پدرى‏‏‏‏، وحدت ملت، پيشرفت اجتماعى‏‏‏‏ و رفاه عمومى‏‏‏‏ هستند را بكارگيريم؛ كليه انديشه‏ها و شيوه‏هاى‏‏‏‏ رفتارى‏‏‏‏ مثبت را براى‏‏‏‏ ايجاد زندگى‏‏‏‏ زيبا از طريق كار صادقانه، بپذيريم و محترم بشماريم، حفظ كنيم و رشد دهيم.» تك تك ما مى‏‏‏‏بايستى‏‏‏‏ «در جايگاه خود بسختى‏‏‏‏ بكوشد رفرم‏ها را تحقق بخشد و سرزمين پدرى‏‏‏‏ را با پشتكار و قناعت رشد بخشد.»

در سند مساله اخلاق سوسياليستى‏‏‏‏ مورد توجه قرار مى‏‏‏‏گيرد. وجود اخلاق عمدتا در «عشق داشتن به سرزمين پدرى‏‏‏‏، به خلق، به كار ، به علم و به سوسياليسم» تعريف مى‏‏‏‏شود. اين «پنج عشق» بايد در همه بخش‏هاى‏‏‏‏ زندگى‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏ عيان باشد. «ميان خلق‏هاى‏‏‏‏ متفاوت، ميان كارگران، دهقانان و روشنفكران، ميان ارتش و خلق، ميان كادرها و توده‏هاى‏‏‏‏ خلق، در درون كل ملت مى‏‏‏‏بايستى‏‏‏‏ روابط سوسياليستى‏‏‏‏ نوع نوين  – تساوى‏‏‏‏ حقوق، وحدت، دوستى‏‏‏‏ و كمك متقابل –  وجود داشته و ترقى‏‏‏‏ يابد.»

مشخصه نگرش واقع‏بينانه در سند اين نكته است كه مانع‏ها براى‏‏‏‏ رشد چنين رابطه‏اى‏‏‏‏ برشمرده مى‏‏‏‏شوند: «اخلاقيات فئودالى‏‏‏‏ عميقاً در كشور ما ريشه دوانده است. تصورات عقب مانده پدرشاهى‏‏‏‏، انديشه سودبرى‏‏‏‏ ويژه، شيوه رفتارى‏‏‏‏ فرماندهى‏‏‏‏، برخورد گروهى‏‏‏‏، اين نظر كه مردان بر زنان برترى‏‏‏‏ دارند، بخش‏هايى‏‏‏‏ از تاثير مضر رفتار فئودالى‏‏‏‏ هستند.» در اين چهارچوب همچنين از «عادات بد در عروسى‏‏‏‏ها و مراسم بخاك سپارى‏‏‏‏» و از «خرافات فئودالى‏‏‏‏» ياد شده است. همچنين از «ايدئولوژى‏‏‏‏ رشوه‏خوارى‏‏‏‏ بورژوازى‏‏‏‏ و رفتار برده‏دارانه كه ناشى‏‏‏‏ از شرايط نيمه استعمارى‏‏‏‏ حاكم بر جامعه» بوده و در چين نيز از ريشه‏هاى‏‏‏‏ قديمى‏‏‏‏ برخودار هستند، سخن به ميان آورده شده است.

در بخش بعدى‏‏‏‏ سند، جا و نقش ماركسيسم براى‏‏‏‏ رشد و ترقى‏‏‏‏ معنويت تمدن نشان داده مى‏‏‏‏شود. ماركسيسم به عنوان «جهانبينى‏‏‏‏ علمى‏‏‏‏ طبقه كارگر و دستاورد بزرگ تمدن انسانى‏‏‏‏» و بمنزله «زمينه تئوريك سوسياليسم و رهبرى‏‏‏‏ توسط حزب» معرفى‏‏‏‏ و تعريف مى‏‏‏‏شود. «ماركسيسم مهم‏ترين بخش ايدئولوژى‏‏‏‏ سوسياليستى‏‏‏‏ را تشكيل داده و نقش تعيين كننده براى‏‏‏‏ برپايى‏‏‏‏ تمدن معنوى‏‏‏‏ را بعهده دارد.» ماركسيسم «يك علم است كه با پيشرفت تاريخى‏‏‏‏ و علوم غنى‏‏‏‏تر شده و رشد مى‏‏‏‏يابد. او شناخت از حقيقت را بپايان نمى‏‏‏‏رساند، اما راه شناخت آن را نشان مى‏‏‏‏دهد.»

براى‏‏‏‏ شكل تحقق بخشيدن به رفرم و نوسازى‏‏‏‏ نسخه از پيش آماده‏اى‏‏‏‏ وجود ندارد. «اين امرى‏‏‏‏ طبيعى‏‏‏‏ است كه اغلب درباره تئورى‏‏‏‏ و پراتيك اختلاف نظر بوجود مى‏‏‏‏آيد». ازاين‏رو بايد «قاطعانه پايبند بود بر خط‏مشى‏‏‏‏ “بگذار صد گل بشكفد! بگذار صد مكتب با هم همچشمى‏‏‏‏ بكنند!”» «ما بايد تحقيقات جسورانه و بحث‏هاى‏‏‏‏ آزاد كه بر زمينه تحقيقات علمى‏‏‏‏ قرار دارند را مورد حمايت قرار داده و تقويت نمايم، تا تحقيقات در تئورى‏‏‏‏ ماركسيستى‏‏‏‏ را قويا تقويت كرده و تصميمات سياسى‏‏‏‏ مختلف را برپايه علمى‏‏‏‏ و دموكراتيك ممكن سازيم … آنچه كه مربوط به نظر و كار در بخش هنرى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏شود، بايد ما خود را پايبند به اصل مربوطه در قانون اساسى‏‏‏‏ درباره آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ آكادميك و نگارش، آزادى‏‏‏‏ بحث بدانيم و آزادى‏‏‏‏ انتقاد و انتقاد از خود را مجرى‏‏‏‏ سازيم.»

تا آنجا كه من اطلاع دارم، اين اولين‏ بار بود كه در حزب كمونيست چين چنين سندى‏‏‏‏ واقع‏بينانه كه بطور كامل و با وسعت درباره دگرگونى‏‏‏‏ جامعه سنتى‏‏‏‏ چين نظر مى‏‏‏‏داد، تنظيم شده بود. اين سند در هماهنگى‏‏‏‏ چشمگير است با سند درباره رفرم اقتصادى‏‏‏‏ از سال ١٩٨٤. من در آن تاثير شخصيت هو يائوبانگ را مى‏‏‏‏بينم؛ زيرا در آن بر اين نكته تكيه شده است كه مساله‏هاى‏‏‏‏ ايدئولوژيك «با پافشارى‏‏‏‏ از طريق بحث، استدلال و قانع ساختن» حل و فصل شوند و «آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ آكادميك و نگارش، آزادى‏‏‏‏ بحث» حاكم باشد. اين نظرات حتى‏‏‏‏ در رهبرى‏‏‏‏ حزب يك دست نبود.

«تحقيقات جسورانه و بحث آزاد» در چين از پايان سال‏هاى‏‏‏‏ ٧٠ به طور تك و توك در داخل و بيرون از حزب آغاز شده بود. ازجمله كسانى‏‏‏‏ كه بطور انتقادى‏‏‏‏ درباره جزم‏گرايى‏‏‏‏ها و تابوها در حزب كمونيست چين فعال شده بود، وانگ روش‏هوى‏‏‏‏، سردبير آن زمان روزنامه مركزى‏‏‏‏ حزب، “ژئن‏مين‏ژيبائو” بود. او جزو نيروهايى‏‏‏‏ بود كه از نظر ايدئولوژيك و سياسى‏‏‏‏ نزديك به هو يائوبانگ قرار داشت. وانگ تشخيص داده بود كه برداشت سنتى‏‏‏‏ از ماركسيسم و همچنين از سوسياليسم كه در ح ك چين معمول شده بود، ده‏ها سال از رشد واقعى‏‏‏‏ سرمايه‏دارى‏‏‏‏ و سوسياليسم عقب مانده است. ازاين‏رو به نظر او مى‏‏‏‏بايستى‏‏‏‏ اين برداشت از ماركسيسم و سوسياليسم بطور انتقادى‏‏‏‏ مورد بحث قرار گرفته و در آن‏ها نتايج پراتيك منظور گردد.

«هدف آزاد ساختن انديشه، دستيابى‏‏‏‏ به حقيقت است، محك حقيقت، پراتيك است.» ازاين‏رو براى‏‏‏‏ او اين «چهار اصل اساسى‏‏‏‏» تابو نبودند. «بدون آزاد ساختن انديشه نمى‏‏‏‏توانيم به ماركسيسم- لنينيسم و انديشه‏هاى‏‏‏‏ مائو تسه‏تنگ پايبند باقى‏‏‏‏ بمانيم.» وانگ در انتقادهاى‏‏‏‏ خود به پديده‏هاى‏‏‏‏ منفى‏‏‏‏ بسيارى‏‏‏‏ در زندگى‏‏‏‏ سياسى‏‏‏‏ جامعه مى‏‏‏‏پرداخت كه در سال ١٩٨٦ روح سند درباره برپايى‏‏‏‏ معنويت تمدن سوسياليستى‏‏‏‏ را تشكيل مى‏‏‏‏دادند. در اين مورد به‏ويژه نظريات او درباره انسان‏دوستى‏‏‏‏ سوسياليستى‏‏‏‏ و بيگانه شدن، ادعانامه او درباره محترم شمردن ارزش انسان بود. او معتقد بود كه پاسخ دادن به نياز به برسميت شناختن ارزش انسان و هومانيسم سوسياليستى‏‏‏‏ نيز بخشى‏‏‏‏ از رفرم‏ها را تشكيل مى‏‏‏‏دهد. «پايبندى‏‏‏‏ ما در حال حاضر به محترم شمردن ارزش انسان، به اين معناست كه سد تحقق همه آن‏چيزهايى‏‏‏‏ بشويم كه مانع آنند كه ما ارزش انسان را ارتقا دهيم و دگرگون سازيم».

در ششمين نشست پلنوم ك م، در برخوردها با طرح برپايى‏‏‏‏ تمدن معنوى‏‏‏‏ سوسياليستى‏‏‏‏ نيروهاى‏‏‏‏ ارتدوكس فشار خود را بر حزب تشديد كردند. آن‏ها تاثير فرهنگى‏‏‏‏- ايدئولوژيك سرمايه‏دارى‏‏‏‏ كشورهاى‏‏‏‏ خارجى‏‏‏‏ را بر روى‏‏‏‏ چين مورد انتقاد قرار داده و خواستار برنامه‏اى‏‏ تحت عنوان «ذهن را متمدن كنيم» شدند. در پائيز و زمستان همان سال دانشجويان مدرسه عالى‏‏‏‏ علوم و تكنيك در پكن اقدام به تظاهراتى‏‏‏‏ كردند كه دامنه آن با سرعت به شانگهاى‏‏‏‏ و ديگر شهرهاى‏‏‏‏ بزرگ و متوسط كشانده شد. به نظر كميته مركزى‏‏‏‏ حزب اين تظاهرات داراى‏‏‏‏ علل متفاوت بود، ازجمله ناشى‏‏‏‏ از اشتباه‏ها در كار ارگان‏هاى‏‏‏‏ مركزى‏‏‏‏ و محلى‏‏‏‏، براى‏‏‏‏ نمونه نزد مديران مدارس. اين نارسايى‏‏‏‏ها منجر به ايجاد شدن بدبينى‏‏‏‏ نسبت به حزب شده بود. تحت تاثير مخالفان «پژوهش جسورانه و بحث آزاد»، اين تظاهرات به طور كلى‏‏‏‏ به‏مثابه نشان تاثير جريان «ليبرال بورژوا» ارزيابى‏‏‏‏ شد كه بايد با همه امكات دفع شوند. در ٣٠ دسامبر دنگ سيائوپينگ در گفتگويى‏‏‏‏ با بخشى‏‏‏‏ از رهبرى‏‏‏‏ خواستار آن شد كه عليه اين جريان موضع‏گيرى‏‏‏‏ بعمل آيد. او تظاهرات دانشجويان را نتيجه برخورد غيرقاطع حزب با ليبراليسم بورژوازى‏‏‏‏ در سال‏هاى‏‏‏‏ اخير ارزيابى‏‏‏‏ نمود.

براى‏‏‏‏ اين كمبود در نشست وسيع دفتر سياسى‏‏‏‏ در آغاز سال ١٩٨٧ هو يائوبانگ مسئول شناخته شد. از او انتقاد بعمل آمد كه به «چهار اصل اساسى‏‏‏‏» باندازه كافى‏‏‏‏ پيگير و پايبند نبوده است. او با اين انتقاد در روز ١٦ ژانويه از سمت دبيركلى‏‏‏‏ كناره‏گيرى‏‏‏‏ كرد، اما عضو دفتر سياسى‏‏‏‏ ك م باقى‏‏‏‏ماند. هو به خاطر وضع پيش آمده، كنارگيرى‏‏‏‏ خود را با سخنان زير توضيح داد: او اصل رهبرى‏‏‏‏ دستجمعى‏‏‏‏ را مراعات نكرده است و در مسائل سياسى‏‏‏‏ اساسى‏‏‏‏ دچار اشتباه‏هاى‏‏‏‏ سنگين شده است. با اين واقعه مرحله رشد حزب و حاكميت كه اميد رشد و ترقى‏‏‏‏ همه‏جانبه و دموكراتيك را ايجاد كرده بود، بطور غيرمترقبه پايان يافت. اما اعتبار هويائوبانگ نزد بخش‏هاى‏‏‏‏ بزرگى‏‏‏‏ از خلق عميقاً ريشه دوانده بود. با برداشتى‏‏‏‏ جز اين، ابراز تاسف بزرگ مردم در زمان مرگش در بهار ١٩٨٩ قابل توضيح نمى‏‏‏‏باشد.

من [پترز] وضع را بيش از اين نكته ارزيابى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏كنم: اگر تظاهرات دانشجويان در سال ١٩٨٦ به‏مثابه علائم «تضادها در ميان خلق» درك شده و مورد توجه قرار گرفته بودند و مساله‏هاى‏‏‏‏ ميان مردم و حزب برطرف شده بودند، به احتمال زياد تظاهرات وسيع بهار سال ١٩٨٩ بوجود نمى‏‏‏‏آمد.»

با توجه به نكته‏هاى‏‏‏‏ نقل شده از كتاب هلموت پترز، اين يك كند ذهنى‏‏‏‏ مفرط نخواهد بود اگر بخواهيم اين شرايط را مشابه با شرايط حاكم بر ايران ارزيابى‏‏‏‏ كنيم؟ برپايى‏‏‏‏ «سوسياليسم از نوع چينى‏‏‏‏» تجربه‏اى‏‏‏‏ پايان نيافته مى‏‏‏‏باشد. با همه آرزوها خوب براى‏‏‏‏ كمونيست‏هاى‏‏‏‏ چينى‏‏‏‏ در برپايى‏‏‏‏ آن و پيروزى‏‏‏‏ در نبرد بغرنج و سخت آن‏ها، نمى‏‏‏‏توان نظر ابراز شده ماركس و انگلس را در مانيفست كمونيستى‏‏‏‏ بارى‏‏‏‏ ديگر برجسته نساخت: «آزادى‏‏‏‏ فرد، شرط آزادى‏‏‏‏ جامعه است»!

حزب كمونيست چين با آگاهى‏‏‏‏ كامل درباره مساله آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ قانونى‏‏‏‏ سوسياليستى‏‏‏‏، راه سخت و دشوار خود را طى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏كند. تفاوت سرشتى‏‏‏‏ اين كوشش با آنچه در “كيهان” به آن نسبت داده مى‏‏‏‏شود، تفاوتى‏‏‏‏ كيفى‏‏‏‏ و ماهوى‏‏‏‏ است! برجسته ساختن اين محتواى‏‏‏‏ انسان‏دوستانه در برابر تبليغات حاكميت سرمايه‏دارى‏‏‏‏ مافيايى‏‏‏‏ در ايران، محك دفاع از مواضع «سوسياليسم علمى‏‏‏‏» بوده و خط فاصل را ميان سره و ناسره تشكيل مى‏‏‏‏دهد و نه اتخاذ كردن مواضع پوزيتويستى‏‏‏‏!

روند رشد آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ قانونى‏‏‏‏ سوسياليستى‏‏‏‏ در چين در سال‏هاى‏‏‏‏ اخير به دستاوردهاى‏‏‏‏ بزرگى‏‏‏‏ نايل شده است. نظر مارك لئونارد، رئيس “اطاق فكر” ايجاد شده توسط تونى‏‏‏‏ بلر، نخست‏وزير سابق انگلستان براى‏‏‏‏ بررسى‏‏‏‏ اوضاع چين، در كتاب منتشر شده توسط او تحت عنوان “آلترناتيو چينى‏‏‏‏ در مقابل نظم جهانى‏‏‏‏ آمريكايى‏‏‏‏”، صراحت دارد. او اين دستاورد را “دموكراسى‏‏‏‏ مشورتى‏‏‏‏” (دموكراسى‏‏ شورايى‏‏) مى‏‏‏‏نامد كه همان اجراى‏‏‏‏ واقعى‏‏‏‏ “دموكراسى‏‏‏‏ پايه” است. طبق موازين تعيين شده، «سرپرست دولتى‏‏‏‏ [در شهر بزرگ چونگ نيگ] … در كنار مسئوليت خود … موظف است بر اساس يك سلسله از مقررات دولتى‏‏‏‏، كليه تصميمات مهم دولت را مورد بحث عمومى‏‏‏‏ قرار دهد. … تاكنون ٦٠٠ جلسه شنود با شركت بيش از ١٠٠ هزار شهروند صورت گرفته است. …».

اين آزمايش و كوشش‏هاى‏‏‏‏ ديگر براى‏‏‏‏ پاسخ به نياز انسان به آزادى‏‏‏‏، همه وسيله و اهرم‏هايى‏‏‏‏ هستند براى‏‏‏‏ برپايى‏‏‏‏ سوسياليسم. زيرا بدون آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ سوسياليستى‏‏‏‏، برپايى‏‏‏‏ جامعه سوسياليستى‏‏‏‏ ناممكن است. آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ سوسياليستى‏‏‏‏ داراى‏‏‏‏ درونمايه‏اى‏‏‏‏ مشخص هستند. همانطور كه اشاره شد اين درونمايه توسط بانيان سوسياليسم علمى‏‏‏‏ تعريف و مطرح شده‏است: «آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ فردى‏‏‏‏ پيش‏شرط آزادى‏‏‏‏ جامعه است»!

*- در سال ٢٠٠٩ دانشمند و ماركسيست آلمانى‏‏‏‏‏‏ پروفسور دكتر هلموت پترز كه در دهه ٧٠ قرن پيش در جمهورى‏‏‏‏‏‏ خلق چين تحصيل كرده و در رشته چين شناسى‏‏‏‏‏‏ از دانشگاه پكن فارغ‏التحصيل شده است و چندين سال در كادر ديپلوماتيك كشور آلمان دموكراتيك در چين مشغول به كار بوده و به زبان چينى‏‏‏‏‏‏ تسلط دارد، كتابى‏‏‏‏‏‏ قريب به ٧٠٠ صفحه‏ درباره اوضاع چين از پيش از زمان انقلاب آزاديبخش تا دوران كنونى‏‏‏‏‏‏ (كنگره هفدهم حزب كمونيست چين در ٢٠٠٧) با بهره‏گيرى‏‏‏‏‏ از منابع وسيعى‏‏‏‏‏ به رشته تحرير درآورده است. در اين اثر اشتباه‏هاى‏‏‏‏‏‏ كمينترن تا كنگره هفتم آن و موضع نادرست اتحاد شوروى‏‏‏‏‏‏ در سال‏هاى‏‏‏‏ بيست و سى‏‏‏‏ قرن گذشته در برابر انقلاب در جريان در چين، اشتباه‏هاى‏‏‏‏‏‏ انجام شده در دوران “انقلاب فرهنگى‏‏‏‏‏‏” و همچنين تجربه پايان نيافته جارى‏‏‏‏‏‏ در اين كشور به طور موشكافانه‏اى‏‏‏‏‏‏ مورد بررسى‏‏‏‏‏‏ قرار گرفته است.

پترز تجربه كنونى‏‏‏ در جمهورى‏‏‏‏‏‏ خلق چين را همان اجراى‏‏‏‏‏‏ برنامه اقتصادى‏‏‏‏‏‏ نوينى‏‏‏‏‏‏ ارزيابى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏كند كه لنين بعد از پايان جنگ و دفع تجاوز شانزده كشور به كشور نوپاى‏‏‏ شوراها پس از پيروزى‏‏‏‏‏‏ انقلاب اكتبر، تحت عنوان برنامه “نپ” مطرح نمود و تحقق بخشيدن به آن را آغاز كرد. برنامه‏اى‏‏‏‏‏‏ كه در سال‏هاى‏‏‏‏‏‏ بعد متاسفانه ادامه نيافت. “سرمايه‏دارى‏‏‏‏‏‏ دولتى‏‏‏‏‏‏ زير رهبرى‏‏‏‏‏‏ حزب كمونيست” درونمايه برنامه لنين بود. تجربه كنونى‏‏‏‏‏‏ در جمهورى‏‏‏‏‏‏ خلق چين كه آن را “راه سوسياليستى‏‏‏‏‏‏ نوع چينى‏‏‏‏‏‏” مى‏‏‏‏‏‏نامند كه با توجه به عقب‏ماندگى‏‏‏‏‏‏ چندين قرنى‏‏‏‏‏‏ جامعه چينى‏‏‏‏‏‏ و سلطه اشكال ماقبل فئودالى‏‏‏‏‏‏ در كشورى‏‏‏‏‏‏ نيمه مستعمره تنظيم شده و جريان دارد را پترز حركت در لب پرتگاه ارزيابى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏كند. تجربه‏اى‏‏‏‏‏‏ هنوز ناتمام و در خطر، كه شعر سياوش كسرائى‏‏‏‏‏‏ را در ذهن تداعى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏كند: «جاده لغزنده … در فراز درّه، ره باريك است. رهگذر … كج نيفتى‏‏‏‏‏‏ به چپ و راست، خطر!».

باوجود اين، او اين تجربه را كوششى‏‏‏‏‏‏ علمى‏‏‏‏‏‏ و پراتيكى‏‏‏‏‏‏ واقع‏بينانه، در عين حال كوششى‏‏‏‏‏‏ عملگرا، با نرمش و هوشمندانه‏اى‏‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏‏ تحقق بخشيدن به «آرمانى‏‏‏‏‏‏» مى‏‏‏‏‏‏داند كه بدون جسارت انقلابى‏‏‏‏‏‏ و پايبندى‏‏‏‏‏‏ به قدرت خلاق بررسى‏‏‏‏‏‏ و تجزيه و تحليل مبتنى‏‏‏‏‏‏ بر ماترياليسم تاريخى‏‏‏‏‏‏ و ماترياليسم ديالكتيكى‏‏‏‏‏‏، دست نيافتنى‏‏‏‏‏‏ است. تئورى‏‏‏‏‏‏ دنگ سيائوپنگ در اين‏باره كه نمى‏‏‏‏‏‏توان سوسياليسم را در جامعه‏اى‏‏‏‏‏‏ با سطح نازل نيروهاى‏‏‏‏‏‏ مولده برپا داشت، هسته مركزى‏‏‏‏‏‏ انديشه تئوريك براى‏‏‏‏‏ كوشش به منظور‏ ايجاد كردن نيروهاى‏‏‏‏‏‏ مولده رشد يافته را در تجربه در جريان در اين كشور تشكيل مى‏‏‏‏‏‏دهد. او تئورى‏‏‏‏‏‏ خود را مبتنى‏‏‏‏‏‏ بر برداشت ماركس كه جامعه سوسياليستى‏‏‏ را «جامعه‏اى‏‏‏‏‏‏ با سطح ‏نيروهاى‏‏‏‏‏‏ مولده رشديافته‏تر از جامعه سرمايه‏دارى‏‏‏ كه از بندهاى‏‏‏ مالكيت فردى‏‏‏ آزاد شده است» تعريف مى‏‏‏‏‏‏كند، مى‏‏‏داند.

** – پترز در كتاب خود و در ارتباط با بازگشت دنگ سيائوپنگ به فعاليت حزبى‏، مرگ چوئن لاى‏ و خنثى‏ ساختن “گروه چهارگانه” پس از مرگ مائوتسه تنگ نيز نكاتى‏ را (در صفحه ٣٣١-٣٢٩) برمى‏شمرد كه آشنايى‏ به آن در اينجا براى‏ شناخت روند بغرنج در ج خ چ آموزنده است. او وقايع پس از مرگ چوئن لاى‏ در تاريخ هشتم ژانويه ١٩٧٦، در زمان حيات مائوسته تنگ را برمى‏شمرد و مى‏نويسد: در اين دوران اختلاف درباره چگونگى‏ برخورد با “انقلاب فرهنگى‏” با تضادى‏ درونى‏ همراه بود و شرايط مساعدى‏ را براى‏ سواستفاده “گروه چهارگانه” ايجاد كرده بود. زير فشار مشكلات، مائوتسه تنگ دوباره دنگ سيائوپنگ را به كار در حزب بازگردانده بود. دنگ در عين حفظ ظاهر دفاع از تجربه انجام شده “انقلاب فرهنگى‏”، در صدد بود درس‏هاى‏ لازم را از آن براى‏ ترميم وضع اقتصادى‏ و زندگى‏ اجتماعى‏ بگيرد. در اين راه، او در كنار چوئن لاى‏ قرار داشت. با مرگ چوئن لاى‏، موقعيت دنگ سيائوپنگ نيز متزلزل شد. «مائوتسه تنگ رسم قديمى‏ را نقض كرد و دنگ سيائوپنگ را كه در سمت معاونت چوئن لاى‏ قرار داشت، به جاى‏ او انتخاب نكرد. (او هوآ گوئوفنگ از “گروه چهارگانه” را به جانشينى‏ چوئن لاى‏ منصوب كرد) … نارضايى‏ قشرهاى‏ وسيع از تقابل و حمله مجدد به دنگ سيائوپنگ، به مورد پرسش قرار دادن حقانيت “انقلاب فرهنگى‏” انجاميد. در اين چهارچوب موج جديدى‏ عليه “گروه چهارگانه” بوجود آمد. اين موج خود را به طور سمبوليك در جريان مراسم سوگوارى‏ براى‏ چوئن لاى‏ در بهار متظاهر ساخت كه در برخوردها در ميدان صلح آسمانى‏ در پكن پيش آمدند. در ٤ آوريل ١٩٧٦ دفتر سياسى‏ تصميم گرفت كه تظاهر ميليون‏ها انسان را در ميدان “تيان آن من” به عنوان يك اقدام ضدانقلابى‏ اعلام و آن را توسط ارتش سركوب سازد.»

پس از مرگ مائوتسه تنگ و «بعد از بركنارى‏ “گروه چهارگانه” در ٨ اكتبر ١٩٧٦، رهبرى‏ حزب و كنگره ملى‏ خلق، دولت و ارتش ملى‏» … «حوادث ميدان “تيان آن من”را خيزشى‏ مردمى‏ ارزيابى‏ كرده و از دنگ سيائوپنگ ادعاده حيثيت بعمل آورده و او دوباره به كار در مركزيت حزب دعوت شد (ص ٣٦٣).